vrijdag 26 oktober 2012

Constant Permeke in Bozar - I

'Permeke - 2012's Must-see Retrospective' lijkt de bijna dwingende oproep op de omslag van het 'Bozar Magazine' van oktober, en ook op die omslag: het schilderij 'Leonie' dat de bezoeker moet lokken; dat werk is trouwens ook de affiche van de tentoonstelling. Dat is een zeer goed idee: 'Leonie' typeert voor een groot deel Permeke en deze retrospectieve.

Deze vrouw is geen elegante, gesofistikeerde schoonheid: een gewone volksvrouw is ze. Permeke maakt haar handen behoorlijk groot: daar moet ze mee werken. Haar voeten ondergaan hetzelfde lot: daar moet ze vast en sterk mee in de wereld staan. Leonie staat er verder eerder moe, of moedeloos bij: haar armen hangen zonder veel kracht naast haar lichaam. Glimlachen doet ze evenmin, haar donkere ogen lijken me uitdrukkingsloos, illusieloos zelfs. Veel kleurt heeft de schilder ook niet gebruikt: je ziet een overwegend lichtbruine vrouw tegen een bijna witte achtergrond. Het werk dateert van 1929 of de jaren vlak daarna: jaren van grote crisis waren dat, en dat is voor mij ook aan dit schilderij te zien.


Leonie, 1929

Je krijgt op deze tentoonstelling ook een bezoekersgids mee, en daar staan ook teksten in over of in verband met Permeke, van vijf buitenlandse schrijvers. Een van hen is de Fransman Pierre Bergonioux die in 'Permeke' iets zeer opmerkelijks schrijft:

'Europa zinkt weg in de chaos, omdat het geen oplossing heeft weten te vinden voor de twee contradicties waardoor het wordt ondermijnd en die er eigenlijk maar één zijn, de interne klassenstrijd binnen de natiestaten en hun externe rivaliteit. Fris en vrolijk stort het zich in de dertigjarige oorlog waar het leeggebloed en geruïneerd uit tevoorschijn zal komen, bezoedeld met de onvergeeflijkste misdaad ooit tegen de mensheid begaan'.

Het is in die periode dat Permekes werk ontstaat - voor de Tweede wereldoorlog dan wel - en zijn onderwerpen zijn vissers en boeren, die het zeker niet breed hadden, en die een harde strijd voor het bestaan moesten leveren. Permeke schildert die mensen zonder romantiek, zonder anekdotiek, zeer krachtig en vol respect, zonder in het pamflettaire te vervallen. Je voelt gewoon het warme medevoelen en mededogen dat hij voor deze mensen had: hij geeft ze weer in al hun waardigheid. Heel bijzonder vind ik dat, en zeer groots.

Best ernstig is dat ook allemaal. Maar Permeke was hier en daar ook humorist. In 'De zeug' (ook uit 1929) kun je dat aan de bovenkant van het schilderij zien. In de eerste plaats is dat enorme varken met haar vijf biggen een weergave van de vruchtbaarheid en van het boerenleven, maar bovenaan zie je in het midden een vrijend paartje, iets meer naar links zit een boer op het toilet, en helemaal links loopt een haan.


De zeug, 1929

Nog zo'n monumentale ode aan de landbouw, weer uit 1929, is een schilderij in dezelfde stijl en sfeer als 'Leonie': hier ligt een boer na gedane arbeid te slapen. Wie ooit nog met Belgische geld betaald heeft, kent het: de man stond op het biljet van duizend frank.


Liggende boer, 1929

Vroeger vond ik Permeke te aards, te donker, te zwaar, niet echt verfijnd: ik had het niet zo voor de man. Na deze retrospectieve heb ik geleerd hem te begrijpen, beter naar zijn werk te kijken, en ik ben tot de bevinding gekomen dat hij een zeer groot kunstenaar is. Dat van die '2012's Must-see Retrospective' is wel juist, vind ik.

zondag 21 oktober 2012

Herfstzondag aan de Grote Klotteraard

Een nazomertje zouden we nog krijgen dit weekend: zacht windje uit het zuiden, temperaturen rond de 20-21 graden, zeker droog met veel opklaringen. Het westen van het land zal wel erg bewolkt zijn, maar in het oosten - voorbij de Schelde zeg maar - zal de zon zich meer dan bescheiden laten zien. Daar gaan we van profiteren om voor de laatste keer wat te zonnekloppen, want met Allerheiligen vriezen de chrysanten op het kerkhof kapot, dus nu komt het erop aan.

En dan begint die zondag: droog alleszins, windje uit het zuiden is niet echt goed voelbaar en het zonnetje laat zich in alle bescheidenheid helemaal niet zien. Grijs is het, maar regen dreigt niet, dat ook weer niet. Maar het valt een beetje tegen deze zondag: riskeren we het, Maartje, mijn oudste, en ik, om in het Vennengebied te gaan wandelen? Natuurlijk doen we dat, het kan immers nog opentrekken: zo maken vader en dochter elkaar blij. En effectief, als we iets over twee vijf minuten op stap zijn, verschijnen er blauwe vlekjes in de dominerende tinten grijs, en nog vijf minuten later worden de vlekjes al vlekken: nog geen opklaringen, want al heeft de zon al dat grijs wel iets opengebroken, zelf breekt ze nog niet zichtbaar door. Maar het wordt beter: we krijgen een illustratie van 'de zon priemt door de wolken'. Echt moeite moet ze doen, Laura, en het lukt haar!


Achter de Grote Klotteraard, om half drie in tegenlicht

Eventjes later zien we mooi, teder herfstlicht, nevelige wolken die langzaam optrekken en de zon die al een klein wit schijfje geworden is: zie je wel dat het nog helder en klaar wordt vandaag!


Vijf minuten later

En als de zon helemaal baas is, komt er meteen kleur en leven. Het water van het ven weerspiegelt weer de blauwe hemel, eenden vliegen met zijn tweeën of in een V-tje van zeven over, en een zilverreiger heeft zich boven in de kruin van een boom geposteerd. Verleden jaar in oktober heb ik die daar ook eens gezien: als het dezelfde zou zijn, is hij in ieder geval zeer honkvast. En zeker niet de enige die zich daar goed voelt.


Zilverreiger aan een licht benevelde Klotteraard

En paddenstoelen, dat het daar het seizoen voor is zie je met je ogen toe: in alle soorten en maten kom je ze tegen. Ik zou ze eigenlijk moeten kunnen determineren, want de ene paddenstoel is natuurlijk de andere niet, maar helaas, mijn kennis schiet hier schromelijk te kort. Er foto's van nemen is natuurlijk ook leuk: verschillende vormen genoeg!


Te snel gegroeid om zich gaaf te houden


Vele kleintjes op een boomstronk


Een hartvormige op een afgebroken berkentak: zelfs een zo goed als dode tak is voor de gastplant genoeg

Zinvolle wandeling is het geweest, en je beseft: een mens heeft licht nodig om zich licht te voelen.

vrijdag 19 oktober 2012

Kees Verwey in het Jakob Smitsmuseum

Het Jakob Smitsmuseum is niet het grootste en bekendste museum van de provincie, verre van zou ik eerder zeggen, maar het is vaak een schatkamer: je kunt er in een permanente tentoonstelling natuurlijk heel wat werken de van Jakob Smits zien, ik ben er ooit eens geweest voor Eugène van Mieghem, voor foto's van Lieve Blancquaert, en het grootste huzarenstuk in Mol-Sluis was de tentoonstelling van de zestig etsen van Francisco Goya: 'Los Desastros de la guerra' eind 2004. Het kleine museum presteert wel eens iets, kun je wel stellen. Zoals ook nu weer: van de Nederlandse schilder Kees Verwey (1900-1995) zijn er meer dan 40 werken samengebracht: het is nogal wat, toch.

Wereldberoemd is hij niet, deze Kees Verwey, maar zijn naam doet bij meer mensen toch een belletje rinkelen. Hij is geboren in een eerder kunstzinnig milieu: hij was een oomzegger van Albert Verwey, niet de minste van de Tachtigers. Kees blijkt al zeer vroeg goed te kunnen tekenen: hij ontwikkelt zich als schilder en aquarellist. Toch heeft hij lang op erkenning moeten wachten: in 1954 een tentoonstelling in het Stedelijk in Amsterdam, en pas in 1978 'excelleerde hij in de tempel van de moderne kunst, het Stedelijk Museum in Amsterdam': hij was toen bijna tachtig. Dat ligt nogal aan het parcours dat Verwey afgelegd heeft: nooit echt meegedaan aan moderne stromingen, nooit Mondriaan of Karel Appel gevolgd, altijd zowat zijn eigen zin gedaan.

Volgens een gidsje dat je op de tentoonstelling meekrijgt, was het imago van zijn persoonlijkheid in de laatste jaren van zijn leven 'bruusk, baldadig en schofferend'. Poeslief in de omgang moet hij niet geweest zijn. Hij zet zichzelf neer als zeer energieke schilder, in zijn volle lengte en wijdbeens, hij lijkt zijn penseel als houwdegen te hanteren: action painting zou je het kunnen noemen. Maar dat doek noemt hij dan 'Het mannetje'.

Kees Verwey: Het mannetje

Hij is ook bekend voor zijn schilderijen en aquarellen van bloemen, waarin vooral de kleur en het licht het belangrijkst zijn, lijkt mij. Een mooi voorbeeld daarvan is de aquarel 'Bloemstuk in geel': het gaat niet om de gedetailleerde en precieze weergave van de bloemen, maar om de lichte frisheid van het geheel.


Bloemstuk in geel

Die grote, stoere man die Verwey was, had zeer zeker zijn tedere kanten. Dat 'mannetje' was als titel helemaal niet slecht gekozen: hij kende zichzelf klaarblijkelijk wel. Zo hangt er een aquarel waarop zijn vrouw Jeanne met een poes aan tafel: heel zacht is dat werk, en licht ook.


Jeanne met poes aan tafel, 1965

In dezelfde sfeer zit een theetafel, maar niet zomaar een:


Moeders theetafel op haar 79ste verjaardag, 1951

Verwey zei ook van zichzelf dat hij geen verbeelding had: hij schilderde wat hij zag. Zijn atelier bijvoorbeeld is een geliefkoosd onderwerp, en dat lag er meestal rommelig tot zeer chaotisch bij. Maar dat atelier waar hij zoveel tijd had doorgebracht, gaf natuurlijk ook heel zijn leven weer. En dat geeft schilderijen waar het licht weer een prominente rol in speelt.


Het atelier : licht over de chaos


Zelfportret in atelier

Kees Verwey in Jakob Smits: een boeiende tentoonstelling is het, je leert er iemand kennen en je ziet er mooie dingen: de verplaatsing is erg de moeite waard. Zou je moeten doen. Nog tot 16 december.

dinsdag 2 oktober 2012

Fietsbrug in gebruik!

Morgen 2 oktober wordt in Turnhout de fietsbrug over het Kempisch Kanaal, de vaart dus, officieel ingereden of 'feestelijk geopend': de provincie zorgt daarvoor, de stad werkt mee, en al wie wil, mag meerijden. 'Men',  'ze', 'een paar overheden' willen dat ze gezien wordt, de nieuwe brug. En je kan ze geen ongelijk geven.

Iets correcter gaat het over 'een fiets- en voetgangersbrug', maar dat bekt niet zo lekker, dus voor mij is het een fietsbrug, waarmee ik de wandelaars niet te kort wil doen: zondagnamiddag (30.9) waren ze even talrijk als de fietsers.


Wandelaars op de fietsbrug

Het was er ook het weer voor: veel mensen zullen gedacht hebben dat het een van de laatste mooie zondagen voor de winter kan geweest zijn. Bijgevolg: naar buiten, zonne-energie opdoen. En velen zullen zoals ik benieuwd geweest zijn naar de afgewerkte brug. Eenvoudig is ze, maar ik vind ze mooi, sierlijk ook met haar twee bogen.


Meetkunde boven het kanaal: meer dan een rechte, en een kromme

Door, of voor de aanleg is meteen ook veel open ruimte geschapen: de begroeiing in de onmiddellijke buurt is verdwenen - die zal nog wel opnieuw aangelegd worden, denk ik - en zo krijg je het gevoelen dat Turnhout ineens veel dichter bij de vaart ligt. En je krijgt een ander gezicht op de stad vanaf die brug: het station ligt bijna voor het grijpen, je ziet links de kerk van het begijnhof, iets verder de toren van het Heilig Hart: een andere kijk op wat je als Turnhoutenaar zo vertrouwd is.


Turnhout anders bekeken

Je kunt vanaf de Merodelei op je gemakje naar de brug komen wandelen of fietsen over en zachte asfaltweg: je bent er zo en je zit meteen in de natuur, tenminste in het landbouwgebied ten noorden van het kanaal. Boones Blijk is ook niet zo ver, het Vennengebied vraagt iets meer inspanning, maar een marathon hoef je er dan ook weer niet voor te lopen. Vanuit de stad krijg je een uitnodigende opening naar het groen, van het groen ben je zo in de stad. Goed gedaan, zeg ik dan maar. Net zoals de muurtjes die de fietsweg afboorden: ruwe stenen in ijzeren netten. Hetzelfde procedé wordt ook toegepast vlakbij een aantal rustbanken: het ziet er echt mooi uit.


De fundering van de oude 'IJzeren Brug'

Vlak bij de fietsbrug, in de richting van Brug I zie je wat er nog rest van de oude 'IJzeren Brug', waarover de goederentreinen naar Weelde Statie reden, tot in de jaren zestig moet dat geweest zijn. Die brug is afgebroken in het begin van de jaren tachtig, maar de fundering ervan hebben ze nooit uit het kanaal gehaald: ze liggen er kennelijk niet in de weg, en jongeren blijken er nog iets aan te hebben, zoals ik al meermaals vastgesteld heb.

'Fietsostrade'

Ik lees ergens dat de nieuwe brug de schakel is tussen drie grote fietspaden: het  Bels Lijntje en twee 'fietsostrades'. Fietsostrades, want zoals met een auto, rijden we allemaal met een fietso! 'Autostrade' is geen Nederlands, hoewel je dat wel hoort zeggen, maar 'fietsostrade' is een draak van een woord, een schabouwelijk neologisme. Je hoort, als het over wandelen gaat, vaak spreken over 'trage wegen': zouden we het dan niet kunnen hebben over 'snelle fietswegen', of 'fietswegen' zonder meer, zoals we ook 'autowegen' kennen? Lijkt me iets logischer.

Wat niet wegneemt dat ik de fietsbrug prachtig vind. En dat ze voor de officiële 'inrijding' al heel wat mensen trok. En terecht!


woensdag 26 september 2012

Zola en Manet

Nogal wat romans van Zola hebben een werk van Edouard Manet op de omslag. Nu zijn dat uitgaven van het einde van de 20ste - begin 21ste eeuw, maar toeval kan dat niet zijn, denk ik dan. Op een van de vroege Zola's, 'Thérèse Raquin' (1867) is op een Spectrumuitgave (1981) in al haar glorie Manets 'Olympia' te zien. De uitgever - hij tekent met 'Redactie' - licht zijn keuze voor dat werk zo toe:

'De omslag: in de tijd dat Zola aan Thérèse Raquin' werkte, bezocht hij regelmatig het atelier van de schilder Manet. Er zijn overeenkomsten te vinden in de beschrijving van Thérèse en het schilderij Olympia dat Zola ook in een artikel over Edouard Manet bespreekt.'


Edouard Manet: Olympia(1863)

Wat de redactie daar beweert is juist: de kunstenaars kenden elkaar goed, en bedoelde beschrijving is vrij makkelijk te herkennen. Alleen is Olympia veel mooier dan Thérèse, die niet zo'n fraai gezicht heeft en behoorlijk mager is. De bourgeoisie liep niet hoog op met Zola's boeken, en ze was even diep geschokt door 'Olympia': het schilderij was geïnspireerd door de geconsacreerde 'Venus van Urbino' van Titiaan, maar bij Manet kijkt een courtisane vrank en vrij en schaamteloos het publiek aan. Natuurlijk kenden 'les bourgeois' minnaressen en courtisanes, maar ze zomaar afbeelden en tentoonstellen: dat was ongehoord. In 1863 neemt Zola de verdediging op van het 'Salon des Refusés', en in Manet ziet hij de grootste kunstenaar van zijn tijd. (Bart van Loo in 'Homerus van de beerput', nawoord van 'De nekslag', L.J. Veen, 2004). In 1867 wijdt hij een grondige biografische en kritische studie aan de schilder, wat tenslotte resulteert in een portret van Zola door Manet.


Manet: Emile Zola (1868)

Op dat doek zie je Zola als 'homme des lettres et des arts': hij kijkt een beetje op van een boek, op de tafel staat een inktpot met ganzenveer, achter die veer ligt zijn studie over Manet, en rechts boven hangt 'Olympia', dat de schrijver in die tijd het beste werk van de schilder vond. Het is niet alleen een portret, zeker ook een uitdaging van de bourgeoisie en haar gevestigde smaak.


Manet: Le café-concert (1878)

Op mijn exemplaar van 'De nekslag' (L'assommoir') staat 'Le café-concert', in het Nederlands een 'tingeltangel', wat een volgens Van Dale een 'café-chantant' van gering allooi is. De kroegen in 'L'assommoir' zijn nog veel goorder dan wat dit beeld laat zien, maar ook hier spat de gezelligheid spat gelijk van het doek. De man rechts draagt dan wel een hoge hoed en kijkt door een lorgnet - daar is de burgerij weer! - maar hij ziet er voor de rest redelijk verveeld uit: hij gunt zijn buurvrouw - zijn avontuurtje - duidelijk geen blik, en zij zit ook niet van vrolijke blijdschap te denderen. Net achter het zwijgzame paar staat een dienster - ze heeft een schort aan - onbeschaamd een glas bier uit te drinken: klanten bedienen is er kennelijk niet bij. De zangeres op de achtergrond zingt ook al een andere richting uit: veel contact hebben de mensen op dit schilderij niet. Voor mij is het een werk over eenzaamheid, contactloosheid, vervreemding, toont het hoe het eigenlijk niet moet, klaagt het de onechtheid en de schijnheiligheid aan. In die zin is het ook terecht dat Manet Zola's romans siert.

Maar de twee bleven geen vrienden: toen Manet meer en meer naar het impressionisme neigde, weg van zijn oorspronkelijke realisme, verbrak Zola het contact.

Zola is natuurlijk ook bekend voor zijn 'J'accuse', waarin hij de onterecht veroordeelde joodse officier Dreyfus verdedigt, 'wat hem uiteindelijk hoogstwaarschijnlijk zijn leven kost'. Bart Van Loo verder: 'Specialisten zijn het er ondertussen over eens dat hij op 29 september 1902 wel degelijk werd vermoord.' De schrijver overlijdt op zijn 62ste aan de gevolgen van een kooldampvergiftiging.

Zeer terecht leven zijn boeken nog.

donderdag 20 september 2012

Emile Zola: Nana (1880)

Sinds januari van dit jaar, toen ik van Zola 'Germinal' (De mijn) gelezen heb, heeft de man me niet meer losgelaten: na 'L'assommoir' (De kroeg, ook 'De Nekslag') volgde 'Nana', allebei eerder lange romans over de zelfkant van de Parijse wereld. 'L'assommoir' behandelt de vloek van het alcoholisme en de wanbeschaving die daaruit voortvloeit, 'Nana' gaat over het milieu van de prostitutie. De jonge vrouw uit de titel - ze wordt overigens in 'L'assommoir' geboren als dochter van Gervaise Macquart en is bijgevolg een product uit de laagste klasse - is een gewetenloze intrigante die haar lichaam en charmes gebruikt om te allen koste hogerop te komen: ze wil zwelgen in een zee van materiële goederen - zee die overigens inhoudsloos is - en daarvoor zuigt zij haar minnaars finaal leeg. Dat zijn niet de eersten de besten: een prins, een graaf, een markies: de adel en de hogere bourgeoisie lusten er wel pap van, van deze 'femme fatale'. Hun moreel bewustzijn is even laag als dat van hun hoeren/maîtresses: daar laat Zola zeer nadrukkelijk geen twijfel over bestaan. Het zijn eigenlijk deerniswekkende figuren: Nana laat zich zonder scrupules door hen onderhouden, of profiteert schandelijk van hen, soms van meer tegelijkertijd. Ze belooft ze wel trouw, maar dat komt er uiteraard nooit van. Tenslotte hebben ze allemaal dit gemeen: ze gaan onverbiddelijk te gronde, verliezen hun sociale status, al hun rijkdommen, en/of laten het leven.


Het eerste hoofdstuk is een krachtige, epische schildering van de premiére van 'Blonde Venus', een soort van operette die in een derderangs varièté-theater opgevoerd wordt. De directeur van het theater noemt het meer dan eens een bordeel. Venus wordt gespeeld door de achttienjarige Nana: ze zingt behoorlijk vals, kan ook niet acteren, maar beleeft niettemin een ongelooflijk succes. Ze treedt namelijk op in een doorkijkjurk die zeer weinig aan de verbeelding overlaat: de toon is gezet, vanaf het begin zitten we in het midden van de actie.


Nana in haar doorkijkjurk.

De roman vertelt verder de op- en ondergang van Nana: ze profiteert ten volle van haar succes als 'Blonde Venus', nogal wat mannen zijn wild van haar. Die hebben meestal een groot maatschappelijk aanzien: Nana weet heel goed wie ze op moet geilen! Dat die daardoor in overkwikkelijk situaties verwikkeld geraken, tja, dat raakt haar koude kleren niet.

In het voorlaatste hoofdstuk, het dertiende, kent Nana haar culminatiepunt:

'In die periode van haar leven verlichtte Nana heel Parijs met een schittering die in felheid was verdubbeld. Ze groeide nog meer aan de horizon van het kwaad, ze overheerste de stad met de openlijke brutaliteit van haar rijkdom, met haar minachting voor geld waarmee ze ten overstaan van iedereen vermogens liet verdwijnen.'

Dat kan niet blijven duren: ook Zola kan het kwaad niet laten zegevieren. In het laatste hoofdstuk komt Nana ziek terug van een reis naar Egypte en Rusland en ze sterft aan de pokken. Zij die altijd geroemd werd om haar schoonheid, ligt afgrijselijk afzichtelijk op haar doodsbed. Net die dag hebben Frankrijk en Duitsland elkaar de oorlog verklaard, en een dolle menigte holt voor haar huis voorbij, roepend en tierend: 'Naar Berlijn! Naar Berlijn! Naar Berlijn!' Nana's rijk is uit, maar die oorlog betekent ook het einde van het Tweede Keizerrijk: prachtig hoe Zola die twee zaken laat samenvallen!

'Nana' maakt deel uit van de twintigdelige romancyclus over 'Les familles Rougon-Macquart': Zola wilde daarmee Balzac met zijn 'La Comédie Humaine' naar de kroon steken, maar vooral een 'Histoire naturelle et sociale du second empire' (1852-1870) schrijven. Dat zijn werken niet op alle banken met evenveel applaus verwelkomd werden, wist Zola natuurlijk ook wel. De conservatieve kritiek had het over 'geen realisme, maar smerigheid; geen rauwheid, maar pornografie'. In dit boek (hoodfstuk 12) reageert Zola daar in het volgende fragment erg ironisch op                       

'Nana praatte heel beminnelijk als vrouw des huizes met de vier mannen. Ze had die dag een roman gelezen die veel stof had doen opwaaien: de geschiedenis van een publieke vrouw. En ze werd verontwaardigd, zei dat alles gelogen was en liet daarbij de verontwaardigde afkeer voor deze schandalige literatuur blijken, die pretendeerde de werkelijkheid weer te geven. Net alsof men alles moest beschrijven! Alsof een roman niet geschreven moest zijn om een paar aangename uren door te brengen! Op het gebied van boeken en toneelstukken had Nana een uitgesproken vaststaande mening: ze wilde tedere en eerlijke werken, dingen waarvan ze ging dromen en die haar geestelijk ontwikkelden.'

Na drie Zola's weet ik het wel: de man is een zeer groot schrijver, van wie helaas op dit ogenblik maar weinig in het Nederlands te vinden is. 'Thérèse Raquin' (1867 - niet uit 'Rougon -Macquart') kun je met enige moeite in de boekhandel nog wel krijgen. Dat ben ik nu aan het lezen.



Edouard Manet: Nana (1877)

Manet schilderde dit doek drie jaar voor het verschijnen van 'Nana'. Er zou dus geen verband zijn. Maar Zola en Manet kenden elkaar zeer goed: de schrijver verdedigt de schilder in 1863 op het  'Salon des Refusés': in Manet ziet hij de grootste schilder van zijn tijd. Er wordt gesuggereerd dat Manet de titel 'Nana' zou gegeven hebben na het verschijnen en het succes van het boek. Si non è vero, è ben' trovato.

woensdag 22 augustus 2012

Xhoffraix: les charmilles

Verleden weekend heb ik nog eens een nacht geslapen in 'La Domaine des Hautes Fagnes' in Ovifat. Twee jaar geleden heb ik er een hele week vakantie gehouden: vlakbij ligt Malmédy, en daar was en is het mij eigenlijk om te doen. Dat domein - hotel - ligt buiten de dorpskom - als je daar al van mag spreken - in de 'Rue des Charmilles'. 'Charmilles'  is een woord dat ik helemaal niet kende, maar dit weekend ben ik erachter gekomen. Het zijn namelijk heggen van haagbeuken, of beukenhagen zoals wij gemeenzaam zeggen.

In Xhoffraix staan er daar nog behoorlijk wat van: we zijn op de Hoge Venen, en daar kan het vinnig koud zijn. En wat deden de boeren dan, die daar nogal geïsoleerd leefden? Zij plantten hoge beukenhagen aan: zo beschermden zij zich tegen de scherpe oostenwind, tegen regen en kou: een natuurlijk isolatiemiddel was het, zeg maar, want de dorre bladeren van de beuk vallen pas na de winter. Dat aanplanten gebeurde vooral in de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw: sindsdien heeft de moderne techniek voor andere manieren van isolatie gezorgd. Maar ze staan er nog, les charmilles, en ze zijn er een typisch en mooi element van het landschap.


Une charmille: achter de boerderij, effectief tegen de oostenwind


Een tweede, maar dan voor het huis

Je kunt goed zien hoe dik die beukheggen zijn, en hoe nauwkeurig gesnoeid: er wordt werk aan besteed, wildgroei is uit den boze. De mensen daar lijken me gewoon trots op hun werkstuk te zijn, en terecht, als je 't mij vraagt. 't Is weer een iets anders dan een overdreven nauwkeurig gemillimeterd gazon. En onbescheiden blikken weren les charmilles natuurlijk ook.