Posts tonen met het label Kempen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Kempen. Alle posts tonen

maandag 7 april 2025

De lente in Olmen

Een van mijn afstammelingen is met zijn vriendin en hun twee kinderen de stad ontvlucht; laten we Antwerpen inderdaad maar een stad noemen, soms moeten we clement zijn. Ze wonen nu nipt op de rand van de provincie, bijna net niet in Limburg, in volle Kempen. Wat ook heet 'op den buiten', in Algemeen Nederlands 'op het platteland'. En daar zie je dus veel eerder de tekenen van de vroege lente: madeliefjes à volonté bijvoorbeeld.

Madeliefjes à volonté: de aankondigers van de lente

De boerderij waar het gezinnetje is gaan wonen, heet 'Zwaluwhof', maar op dit ogenblik schitteren deze gevleugelde vriendjes vooral door hun afwezigheid. Ze zijn er nog niet, alsof ze weten dat er hier nog een koude snijdende wind blaast. of ze hebben een ingebouwde barometer die hen het weer van West-Europa mededeelt. Ik ieder geval, ze zijn er niet, te vroeg is te vroeg. Dieren die je hier wel ziet: paarden, hier wordt aan hobbylandbouw gedaan noemt mijn zoon dat. Zelf -  zijn vriendin en hij -  gaan ze schapen laten aanrukken, voor een toekomstige wolmultinational denk ik dan. Hoewel, aanrukken is voor schapen het verkeerde werkwoord. Ze behoeven wel een goede belhamel, dan volgen ze die stapvoets, of stappoots en op hun gemakje. Sneller zal het niet gaan, aanrukken of uitrukken doen schapen niet.

Hobbypaarden

Voorlopig is er een haan die overdag kraait zoals het hoort: Cantecleer noem ik hem. En een paar kippetjes en een kuiken: je moet klein beginnen als je groot wil eindigen. Die haan is een prachtig dier, wit hoofd en nekpartij, lager zwart met witte toetsen van zijn veren. Wat voor ras het is, weet voorlopig niemand, maar tot iemand mij tegenspreekt houd ik het bij 'Kempisch hoen'. Hij komt voor zowel in de Belgische als de Nederlandse Kempen, een grensoverschrijdend dier is het.

Grensoverschrijdend: waarschijnlijk Kempisch hoen

Je kunt dus een leuk toertje maken in de buurt van het Zwaluwhof, maar in deze tijd van het jaar ontmoet je echt niet veel mensen: het toeristische seizoen is duidelijk nog niet bezig. De toeristische infrastructuur staat er werkloos bij, paarden blijven nog zonder menselijk vracht.

Zitbank langs een wandelpad, wachtend op toeristen

Paard, wachtend op de eerste ruiter van dit jaar

Toch bloeien de bloempjes met enige ijver, het speenkruid bijvoorbeeld. Mooie gele stervormige bloemen heeft dit kruid, het groeit niet echt hoog (tot 20 cm, maar vele plantjes zijn kleiner). Van maart tot mei komt speenkruid algemeen in Europa voor, in gemengd loofbos, bij heggen, op vochtige schaduwrijke plaatsen. Een kleine beauty is het.

Speenkruid, klein maar fijn, a beauty

De naam 'Zwaluwhof' is ook te bezichtigen: bij afwezigheid van de diertjes lees je hun naam toch al.

Spreekt voor zichzelf

Een pinksterbloem is mijn laatste opname. Die bloeit van april tot juni, zelfs al voor Pasen, wordt tot 40 centimeter hoog, en je vindt ze aan waterkanten, vochtig bos en grasland, algemeen in vrijwel heel Europa. Een fijn teer bloempje is het.

Vroege pinksterbloem.

Sensationele planten, bloemen en dieren heb ik niet gezien, maar mooi en interessant vond ik het allemaal wel. Meer moet dat niet zijn, toch?

vrijdag 26 augustus 2022

Wortel Kolonie: de droogte

Laten we het nog eens over Wortel Kolonie hebben: daar is altijd wel iets nieuws te zien, hoe klein of hoe onbeduidend ook. Als je aan de Klapekster vertrekt en in de lange dreef naar het noorden rijdt, dan kom je aan de Grensdreef, de grens met Nederland wordt bedoeld. Rechts afslaan, en dat nog een keer of vier brengt je aan Bootjesven (dat ven wordt zonder lidwoord gebruikt, eigenaardig). Maar ik wilde eens links afslaan, en die kant ook verkennen.

Ik was pas vertrokken aan de Klapekster of ik zie op een tronk van een Amerikaanse eik iets wat op een best uitgegroeide zwam gelijkt: foto genomen en nadien proberen te determineren, wat niet altijd even makkelijk is. Het blijkt te gaan om 'eikhaas', een zwam die ook genomen kan worden voor de 'reuzenzwam', maar die is nog groter en ook bruiner. Eikhaas dus: nooit van gehoord. Een eigenaardig woord vind ik het ook, niet dat deel 'eik', dat spreekt vanzelf, maar wat 'haas' erbij komt doen, is me een raadsel. Volgens Wikipedia komt de soort in Nederland sporadisch voor in de zomer en in de herfst: ik heb dus een grensgeval ontdekt! Hij werd in de Chinese traditionele geneeskunde gebruikt, en in Azië, vooral in Japan wordt hij gegeten: hij wordt er zelfs voor gekweekt. Wat ik in Wortel zie, is een best indrukwekkend organisme: ik heb al kleinere zwammen gezien.

Eikhaas

Dat die eikhaas daar groeit heeft niet met de huidige droogte te maken, de zomer is voor hem ook goed. Het gebrek aan regen veroorzaakt wel veel vroegtijdige bladval, wat je al kon lezen en horen in de pers. En hier liggen de bewijzen in overtal: blaren van de Amerikaanse eik in overvloed en veel te vroeg. 

Amerikaanse eikenblaren à volonté

Paddenstoelen groeien niet alleen op dode bomen of wat er van rest, op nog levende exemplaren willen ze ook best wassen: witte schimmel heet dat dan soms.

Witte schimmel

Het pad naar links dat ik ingeslagen ben, is niet zo goed berijdbaar: aan de sporen te zien is het een echt en heus ruiterpad, en op losse ondergrond laat dat een soort van kuiltjes achter waarop een scootmobiel liever niet rijdt, de mijne toch niet. Ik sla rechtsaf, een bospad in, en na een tijdje kom ik aan een weiland, en aan de overkant daarvan zie ik het oude vertrouwde vaderland liggen: zonder er me van bewust te zijn heb ik een uitstap in het buitenland gemaakt, zomaar gratis.

En daar zie ik iets dat ik in België nog nooit tegengekomen ben: 'Nieuwe banken en insectenhotel' kondigt de titel van het bord aan. En dan volgt de uitleg: 

'Deze joekels van beuken komen uit de laan van Staatsbosbeheer in Breda. Ze kunnen hier mooi dienen als bank. De planken die vrij kwamen hebben we rechtop gezet en zo hebben de insecten ook hun eigen hotel. We wensen mensen veel zitplezier op deze oeroude bomen. En we wensen dat het hotel volgeboekt raakt. Met vriendelijke groet, De boswachters van Staatsbosbeheer.'

Dat hotel zal zeker aantrek hebben: die slimme Nederlanders hebben de plank zo ongeveer de vorm gegeven van een colaflesje, natuurlijk zullen de insecten, wespen, bijen, andere merken in drommen als stuka's aan komen storten. Toen ik er stond, was er geen luchtverkeer, maar dat is ongetwijfeld toeval geweest.

Insectenhotel 'In de zoete cola' 

De zitbanken zijn gewoon geschaafde beukenstammen: niemand kan er zijn kleren aan openhalen, en er zeker niet doorzakken: zo'n zitbank kan wel meer hebben dan 6 of 7 gemiddelde Nederlanders. Met enige goede wil kunnen er makkelijk nog een paar normale Belgen bij. Als die er al zijn.


Zitbank voor Europeanen

Veel kleur heb ik nog niet gezien: grijs gras om met een alliteratie te spreken. Maar toch, op weg naar Bootjesven: struikheide, een prachtige struikje dat de droogte opvrolijkt! Hoezee! denken we dan.

Vrolijk bloeiende struikheide

Helaas, verder naar Bootjesven ligt de weg weer onder de blaren: beukenblaadjes zijn het ditmaal, maar net zo goed te vroeg afgevallen.

Beuk of eik, iedere boom gelijk!

Leuke tocht was het, in een gebied waarvan je niet weet of je in Nederland of België bent. Dat scherpt een mens zijn Europese gevoelens aan. En dat is mogelijk nog erg nodig de komende tijd. Daarom: Leve Wortel Kolonie!

zaterdag 24 juli 2021

Berlaar: vergeefse wandeling en een 'palazzo'

Yves onderneemt met mij nog eens een knooppuntenwandeling: hij is specialist in het samenstellen van dergelijke uitstappen. Vandaag is Berlaar aan de beurt: het moet er mooi stappen zijn. We vertrekken aan knooppunt 31, en dan volgen knooppunten 71 en 73: altijd rechtdoor, geen ingewikkelde zoektocht zal het worden. Knooppunt 71 moeten we bereiken na 600 meter, 73 ligt nog eens 300 meter verder: geen onoverbrugbare afstand, zeker voor mij met mijn scootmobiel niet, en Yves moet deze 900 meter eerder moeiteloos overwinnen. We zien een plaatje dat in de richting 71 wijst, en we lopen verder en verder en verder en nog verder, tot Yves begint te twijfelen, want we stappen langs een drukke weg, dit is duidelijk geen natuurwandeling. Ik scootmobiel een 500 meter verder, maar vind nergens knooppunt 71, laat staan 73. We geven het op en keren op onze stappen terug: de wandeling in Berlaar zal voor een volgende keer zijn.

Op het dorpsplein gaan we op het terras van 'De Poemp' zitten, bestellen elk een 'La Chouffe' - de Waalse economie moet zeker nu gesteund worden - en ik vraag de ober iets over een groot wit huis dat we in het begin van onze mislukte tocht gezien hebben. Die verwijst naar een klant aan het tafeltje achter ons, en die er alles van zou weten. Hij vertelt ons waar het huis nu voor dient, en dat het ooit nog eigendom is geweest van een beroemde operazanger. Genoeg om thuis verder te zoeken.

Die beroemde operazanger blijkt Ernest Van Dijck te zijn, dezelfde naar wie de Ernest Van Dijckkaai in Antwerpen is genoemd: zo leer je nog eens iets bij. En die man was niet zomaar een plaatselijke goede zanger: hij stond bekend als Wagnervertolker, een tenor, en als dusdanig heeft hij gezongen in Covent Garden, de Opéra de Paris en de Metropolitan Opera in New York: niet zomaar een meelopertje was hij, in zijn vak was hij wereldberoemd. Hij werd geboren in 1861 in Antwerpen, en stierf in 1923 in Berlaar, in het Berlaarhof. Zijn zangcarrière had hem natuurlijk geen windeieren gelegd, en in Berlaar kocht hij dat grote huis uit 1858, waar hij woonde tot aan zijn dood. Ik zou dat 'hof' een palazzo noemen, het is een gebouw dat enige grandeur uitstraalt. Schitterend wit, en de vensters op de eerste verdieping hebben een omlijsting met een Jugendstiltoets. Prachtig is het gewoon!

 
Het Berlaarhof, il 'Palazzo'

De gemeente heeft het Berlaarhof en het parkgedeelte van het goed redelijk recent verworven, in 2019 was dat. Het gebouw is nu omgevormd tot een VillaVip, een woongelegenheid waar tien volwassenen met een beperking samenwonen met een zorgkoppel. Een best lovenswaardige bestemming voor dit oude gebouw, vind ik.

Een ander interessant gebouw in de Pastorijstraat is de pastorie. Die dateert al uit 1631, ze werd grondig hersteld in 1739, en gerestaureerd in 1967. Dit is niet zomaar een optrekje, je ziet meteen dat Jan met de pet hier niet thuishoort: best imposant is het. Meneer Pastoor woonde niet slecht, dat is het minste dat je kan zeggen. Centraal op de nok staat een dakruitertje met kleine klok. Op de voorgevel zie je Griekse letters: van links naar rechts theta, espsilon, omega. Zo kom je aan 'theo', en zit je meteen bij God. Verder hangen er kappa, mu en rho, maar wat die betekenen, dat weet ik niet, daarvoor schiet mijn kennis te kort.

De pastorie van Berlaar - 'theo' en nog drie letters

Deze  mislukte wandeling levert dan toch nog kennis van cultuur in de bredere zin van het woord op. Verspilde moeite is het alleszins niet geweest. En de 'La Chouffe' op het terras van 'De Poemp' zorgde net zo goed voor aangename vertroosting. Waarover zouden wij dan klagen? Laten we liever een Wagneraria aanheffen, maar in dit geval niet al te dramatisch!

donderdag 8 april 2021

Het pannenhuis in Balen (Schoor-Dorp)

De eerste keer dat een 'pannenhuis' mij intrigeerde, was in Merksplas. Daar staat er een, aan het Hofeinde. Eigenaardige naam, vond ik dat toen, alsof er in heel het dorp maar een huis met een pannendak zou gestaan hebben, en door deze uitzonderlijke toestand zijn naam verdiende. Mis was ik echter, driewerf mis! Enig zoekwerk bracht me bij de oorspronkelijke naam van een dergelijk huis: paanhuis is die. En een 'paan' of 'panne' is de Middelnederlandse benaming voor een 'brouwketel'. Een pannenhuis was dus een brouwerij of een brouwhuis: daar moesten de dorpelingen hun bier komen brouwen. Misschien was de zuiverheid van het water dan gegarandeerd, maar vooral: de heer van het dorp wist meteen hoeveel liter bier iemand brouwde, en hoeveel belasting hij daarvoor diende te betalen! In dat pannenhuis werd door rondtrekkende rechters ook recht gesproken. Dat alles heb ik elf jaar geleden geschreven over het gebouw in Merksplas. Ik wist dat er in Balen ook een stond, aan Schoor-Dorp 32, en daar moest ik dan een paar weken geleden maar eens coronaproof naartoe.

Links voor het Schoor-Dorpse pannenhuis staat een informatiebord met twee foto's van vroegere toestanden van het gebouw, en ook wat uitleg: in 1680 werd het houten skelet met lemen muren 'versteend', het werd beschermd in 1985, toch afgebroken in 2000, waarna bijna onmiddellijk met de heropbouw in de oorspronkelijke stijl is begonnen. Dat werk was al in 2002 voltooid, en nu is het gebouw een privé landhuis: het is dan ook niet toegankelijk voor het publiek.

De staat van het pannenhuis eruit op 2 augustus 1986. Anders geformuleerd: het zag er niet uit. In het jaar 2000 moet het nog erger geweest zijn!

Nu staat er een getrouwe kopie van het oude pannenhuis, natuurlijk wel met moderne materialen. En het ziet er best mooi uit, wat te foto's proberen te illustreren.

De voorgevel met de oprit.



De linkerkant van het nieuwe gebouw: ik veronderstel dat nu de leefruimte zich daar bevindt. Een venster in de zijgevel laat middaglicht binnen, en in de achtergevel van dit deel is waarschijnlijk een ander, breder venster gericht op het westen, en de ondergaande zon.

De oprit en de voorgevel, die nauwgezet gereconstrueerd is, met vakwerk. Op die oprit staat geen nederig deux-chevauxtje, maar een eerder een uit de kluiten gewassen Porsche, en helemaal rechts zie je nog een kleinere auto. Dit is duidelijk niet de vertrouwde stek van Jan met de pet, je zou hier eerder Jean François Xavier met de Hoge Hoed tegen het lijf kunnen lopen. Voor echt: het pand schijnt gekocht te zijn en bewoond te worden door een Nederlandse zakenman. Tenminste, dat heb ik op het internet gevonden. Van slechte smaak kan je de man niet betichten!

Nogmaals de voorgevel met vakwerk

Het pannenhuis in Merksplas: tenminste de buitenkant is nog oorspronkelijk. Jaartal in de zijgevel: 1654, dezelfde tijd als Schoor-Dorp, 1680

Die twee pannenhuizen dateren uit min of meer dezelfde tijd. Ik vermoed dat er in de Zuidelijke Nederlanden veel meer pannenhuizen hebben gestaan, maar dat er maar weinig de geschiedenis overleefd hebben. Wel vind ik hotels en b&b's met de naam het Pannenhuis. Daar zal allicht bier gedronken worden, maar niet gebrouwen. En rechtspreken: we zullen maar hopen van niet! Dat is nuchter al moeilijk genoeg. Niettemin: Proost!

maandag 5 april 2021

Een torenvalk in Wortel

Eind november was ik met Yves op paddenstoelenwandeling in Wortel Kolonie: ik wilde meer soorten kunnen herkennen dan de vliegenzwam of de inktzwam. Menig paddenstoeltje heb ik toen gefotografeerd, me een boek aangeschaft om ze te kunnen determineren, maar ik blijf een kleine liefhebber die nog in zijn kinderschoenen staat: er zijn  dan ook zo veel verschillende soorten paddenstoelen en zwammen en schimmels: verbazingwekkend is dat! Volgens mij moet het heel wat tijd in beslag nemen voor je je een onderlegd mycoloog kunt noemen. Dat zou pas een ambitie zijn!

Gewone zwavelkopjes

Maar je ziet ook wel ander leven: op een weiland net ten westen van het domein van Wortel Kolonie zit een vogel stil, als versteend. Een mus is het niet, een albatros ook zeker niet, eerder iets tussenin. Foto van genomen, thuis mijn 'Complete natuurgids' uit de la gehaald, en dan op zoek. Yves hield het op een kiekendief, maar volgens mij heeft hij iets met kiekendieven: hij meent ze vaker te zien, of hij spreekt het woord graag uit, dat kan ook. Maar onze gevleugelde vriend blijkt een torenvalk te zijn, een vrouwtje. Dan vraag ik mij natuurlijk af waar dat beestje vandaan komt. Van de hoge toren van Hoogstraten, van de veel lagere van Wortel, van die van Merksplas? Waarom ze 'torenvalk' heten, blijft in het ongewisse: ze bouwen zelfs geen nesten.  Ze gebruiken daarvoor oude kraaiennesten, of tegenwoordig ook torenvalkkasten aan de rand van bossen. Die nesten zijn half open zijn, zodat de vogels  de open ruimte goed in de gaten kunnen houden en hun volgende maaltijd kunnen opspeuren. Hoofd- en lievelingsgerecht: muizen, vooral veldmuizen: vanaf hun nest doen ze dus aan 'takeaway', daarvoor hoeft er niet eens een coronacrisis aan de gang te zijn. Ander leuk kenmerk: zij zijn echt specialist in bidden, stilhangen met de kop in de wind en nauwgezet de omgeving afspeuren, dat is hun aperitief.

Torenvalk (vrouwtje)

Het mannetje is iets kleurrijker, en zoals zijn partner 30 tot 38 cm groot. Zeggen dat het mannetje duidelijker mooier is dan het vrouwtje is waarschijnlijk seksistisch, dus vormen we de neutrale zin: mannetje en vrouwtje zijn allebei op hun eigen manier even mooi.

Koppel torenvalken, zoals getekend in mijn Complete natuurgids

En voor wie zich zou afvragen: 'Hoe ziet er een kiekendief dan uit?' Zo, met nog een beetje (on)leesbare uitleg erbij. U gratis aangeboden door het u 'Vertrouwde Huis van Gedane Zaken'.

Bruine kiekendief

zondag 28 maart 2021

Wortel Kolonie op een prille lentedag

De lente komt er schuchtertjes aan: tijd en gelegenheid om een kleine natuurwandeling te maken, samen met mijn dierbare vriend Vic, die buitenlucht en wat lichamelijke in- en ontspanning nodig heeft. En wij naar Wortel Kolonie, die hij kent van in zijn jeugd, en waar hij heel wat herinneringen aan heeft. Maar er zijn ook vernieuwingen: sinds vorig jaar is een een ruime parkeergelegenheid aangelegd, met wel vijf plaatsen voor gehandicapten, wat ik natuurlijk heel sympathiek vind! En voor wie niet juist weet waar hij zich bevindt, staat er een cortstalen bord met de duidelijke woorden 'Wortel-Kolonie'.

Plaatsaanduiding in cortenstaal

Je kunt de vierentwintigste maart natuurlijk geen weelderig landschap verwachten met bloemen en kleuren t'allen kant, sappig groene weilanden en alle bomen dik in het lover, maar de natuur doet moeite en komt al bescheiden piepen. Kleine witte bloempjes in groepjes bij elkaar: bosanemonen zijn dat. Die bloeien in maart en april: echte voorjaarsbloeiers zijn het, ze geven nederig al wat kleur aan de wereld die uit zijn winterslaap ontwaakt.

Bosanemonen: een van de eerste boodschappers

En hondsdraf is er ook zo vroeg bij: zijn bloeiperiode gaat van april tot juni: hij loopt dus een week voor. Groot wordt hondsdraf niet echt (20 tot 40 cm), en die op de foto zullen nog een kleine groeispurt in moeten zetten, maar ze hebben nog tijd, laten we optimistisch zijn. Dat zijn we ook bij beginnend menselijk leven, we hoeven de bloemen niet te discrimineren. Uit ingetogen vreugde om de nieuwe geboorte van het leven zouden we lenteliedjes moeten zingen, zo van 'Es ist eine Waldanemone entsprungen', of 'Es ist eind Gundermann entsprungen'. Dat de Duitsers daar niet aan gedacht hebben. Ze hebben het kennelijk meer voor rozen. Maar dat is dan weer een ander verhaal!

Beginnende hondsdraf

We lopen tot aan Bootjesven: daar staan banken waar Vic kan rusten. Het ven zelf lijkt nog ingeslapen: weinig leven is er te merken. Een enkele eend heb ik zien peddelen, andere watervogels of aalscholvers geven niet thuis. Maar het heeft wel iets, Bootjesven in bijna volmaakte rust.

 

Bootjesven in rust

Bij Bootjesven staat ook een open gebouwtje waar posters hangen over vogels en de natuur: dat is zo goed als obligaat hier. Links aan de gevel merk ik een ingemetselde steen,  waarop het jaartal 1822! Ik ben hier al zo vaak geweest, maar die steen was me nog nooit opgevallen, shame on me! 1822 wil in Wortel Kolonie best wat zeggen: 'Op 3 januari 1822 werd de 'Société de Bienfaisance pour les Pays-Bas Méridionaux' opgericht met de bedoeling voor bedelaars en landlopers te zorgen en de arme Kempen te ontginnen. Een vrije landbouwkolonie ontstond te Wortel.' (citaat uit 'Gids van de Kempen, Harry de Kok en Roger Haest, Brepols 1993) Met andere woorden: die steen is hier al van het allereerste begin! Ik vraag me wel af in welk gebouw die oorspronkelijk ingemetseld was: maar vast niet in een achterafgebouwtje aan Bootjesven. Maar hij is tenminste bewaard gebleven.

Onder het jaartal 1822 prijkt een ovale en gekroonde lauwerkrans, met in het midden van de krans een lang zwaard, en links daarvan een sleutel, en rechts daarvan twee symbolische dennenboompjes. Het geheel geeft weer waar het hier om te doen is. 

De stichting van Wortel-Kolonie dateert dus uit de tijd van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, toen wij hier in de Antwerpse Kempen ook echte Nederlanders waren. Koning Willem I was toen onze vorst, en onder zijn bewind zijn die kolonies gesticht, niet alleen die bij ons, maar ook die in Nederland zelf.

Ingemetselde steen uit 1822

Aan de zijgevel van 'De Klapekster' hangt nog zo'n getuigenis uit de 19de eeuw: een overzicht van hoe de kolonie er toen uitzag. Het idee van Willem I was al in 1842 ten onder gegaan, en pas in 1881, toen Wortel rijksbezit was geworden, werd de kolonie gebruikt om er volwassen landlopers en bedelaars in onder te brengen. (zelfde bron, Gids van de Kempen). Ik veronderstel dat deze plaat uit die periode dateert, eind 19de eeuw. De legende is 'uniquement en français', zoals dat hoorde in 'La Belgique de jadis'. Rechts boven, rond het ovaal staat 'Maison de Refufge de L'Etât / Section de Wortel - Belgique'.

Overzicht van Wortel-Kolonie, eind negentiende eeuw

En zo hebben we de eerste lente van 2021, timide nog, zien ontluiken, zijn tweehonderd jaar terug geweest en hebben 'onze' Koning Willem I heel bescheiden ontmoet, en de Franse cultuur van de Belgische staat tegen een muur zien plakken. Wat je allemaal niet beleeft op een natuurwandeling, daar in de Wortel van veel goeds!

'

zondag 28 februari 2021

Vorselaar: een wandeling met kasteel en kunst

Yves, my partner in walking) wil het kasteel van Vorselaar in de winter zien, wanneer de bomen bladloos zijn en je het gebouw in zijn volle glorie kunt bekijken. Hij stippelt dus een knooppuntenwandeling uit, en wij weg naar dat dorp.

Onze eerste stop op de wandeling is het kerkhof: niet dat wij zo macaber zijn aangelegd of we ons voortdurend bezighouden met wat er op de Laatste Dag zal gebeuren, maar omdat er een 'Christus aan het kruis' van George Minne (1866-1941) te zien is, midden op de kerkhof. Je zou een beeld van Minne, een van de bekendste symbolistische beeldhouwers van Europa, niet meteen in een klein Kempisch dorp verwachten. Toch staat het er, en dat komt door Kardinaal Van Roey, die van Vorselaar was: in 1951 heeft hij het aan zijn geboortedorp geschonken. Typisch Minne is het wel: een magere, eerder lange, je zou zeggen een wat uitgelengde man hangt aan het kruis, geen man in de volle kracht van zijn leven, zoals Rubens hem voorstelde, maar gewoon een man zoals er veel meer zijn. Ik vind het dan ook een heel menselijk beeld, het is geen krachtige godheid die hier ter dood gebracht is.

 

De menselijke christus van George Minne

Zijn hoofd en gezicht zijn stil en ingetogen: er is geen doornenkroon te zien , eerder twee touwen rond zijn hoofd. Alle pathetiek is verdwenen: rustig lijkt hij ingeslapen te zijn, wat aan een marteltuig als een kruis best moeilijk moet zijn. Maar ook hier: menselijkheid. Je moet niet echt gelovig zijn om dit beeld te appreciëren.

Het gezicht van de Mensenzoon

We komen ook gewoon levende mensen tegen: collega Carl en zijn vrouw Paula, wat een leuke babbel oplevert, een schaakvriend van Yves, met een aangenaam praatje, iemand die ons voorbijgaat en tegen zijn meeloper zegt: 'Dat is Toon',  terwijl ik niet eens weet wie dat was: een onbekende bewonderaar allicht! Ook, leven zonder woorden valt ons ten deel: een loopvogel die zich de weg over spoedt, twee Brabantse trekpaarden die na een week van hard labeur in een weiland staan uit te rusten. En die hebben ook last van corona, of zijn solidair met het mensdom: de lange manen in geen maanden meer geknipt!

Paard zonder kapper

In het midden van ons tochtje komen we aan Yves' doel: het kasteel! Er ligt heel veel groen, een park, bossen rond dit 'huisje wel te vree': rustig wonen is het hier alleszins. In de 3de eeuw zou hier al een Romeinse villa gestaan hebben, maar van een versterkte burcht is pas sprake vanaf 1270. In de loop der tijden zijn  verschillende adellijke families er de eigenaar van geweest: nu is dat de familie 'de Borrekens. Zijn huidige neogotische uitzicht kreeg het in 1860: graaf Filip van de Werve was daar verantwoordelijk voor: hij heeft er een neogotische waterburcht van gemaakt. Het deed me tegelijkertijd aan de Efteling denken, en aan Neuschwanstein in Beieren: letterlijk een eigenaardig bouwwerk is het, in het midden van de Kempische bossen.

Kasteel de Borrekens: achterzijde, burcht en slotgracht.

Ook interessant is de kerk van Vorselaar: schip en koor dateren uit de 14de eeuw, wat behoorlijk oud is. De twee zijbeuken dateren uit 1839: dat die van later zijn, is zeer goed te merken. De toren met peer komt uit 1610


De Sint-Pieterskerk met het onderste deel van de toren uit de 14de eeuw

In de kerk zie ik de glas-in-loodramen van Raph Huet weer: die zijn iets meer dan 10 jaar geleden ingewijd in aanwezigheid van 'le tout Vorselaar' en vrienden van de kunstenaar. Nu heb ik de gelegenheid er foto's van te maken, en ik laat me niet pramen. Non-figuratief zijn deze ramen, maar ze passen goed in de kerk, ze bepalen mee de sfeer. Mooi vind ik ze.

Raph Huet: streven naar het hogere?

Raph Huet: evocatie van het lijden van Christus?

Zo kunnen Yves en ik weer terugkijken op een zinvolle middag: we hebben het kasteel gezien, en we werden verrast door een beeld van George Minne en de ramen van Raph Huet. Corona hoeft niet altijd verveling, ennui, Langeweile en boredom te zijn: zelf initiatief nemen en op zoek gaan kan best betekenisvol zijn.

dinsdag 23 februari 2021

Op wandel: Wortel Kolonie Zuid

En dan staat in het verkeerde seizoen onverwachts de zon toch niet in de lucht zeker? Het vaderland trekt massaal naar de kust, naar Planckendael, naar de Zoo in Antwerpen, om eens andere apen te gaan bekijken: we gooien alle coronaremmen los, dat wil zeggen: we proberen toch een beetje van wat vrijheid te proeven. Wij doen dat al wandelend, in Wortel Kolonie. Yves, mijn wandelvriend, heeft een alternatieve tocht uitgestippeld: van knooppunt naar knooppunt, aan de zuidkant van het gebied. Aan de noordkant is het veel te druk, en daar gooit iedereen de beentjes los. 

En we krijgen een ander zicht op de Kolonie, want we lopen langs onbetreden paden. We kijken op de brede witte villa, met een mooi grasveld ervoor, en daarvoor dan weer een heuse vijver: een idyllische plaats voorwaar. Helaas is die villa in verhullend Nederlands een strafinrichting, in Kempisch dialect 'tgevang'. Al goed dat de gevangenen hun verblijfplaats vanaf ons standpunt niet kunnen bewonderen: zo cynisch is de Belgische staat dan ook weer niet, laten we dat maar hopen. Les extrèmes se touchent ici: vrijheid en schoonheid tegenover gevangenschap en leed. Maar de zon schijnt voor iedereen zegt de volksmond: hopelijk ook voor diegenen die binnen zitten. Op het einde van de wandeling horen we ze toch met overtuiging en enig lawaai aan sport doen.

Idyllisch gelegen gevangenis, in de stille Kempen, aan de rand van het land.

Natuurlijk zijn de bomen nog kaal, maar dat belet niet dat de omgeving rustig is, en mooi. Bruine voorgrond, uitgestrekt grasveld dat op een foto tot een streepje groen krimpt, en de brede blauwe hemel, en dat in februari! Waar kunnen wij nog beter zijn?

Bruin, groen, blauw

En dan komen we aan de 'pampa': Argentinië in ons Kempenlandje? Hoe komt die naam hier terecht? Kunnen we hier niet van hoogmoed spreken, een van de zeven hoofdzonden, open en bloot in de Kempen? Maar nee, deze naam is aan dit deel van het gebied gegeven door ene Albert Carlier (1872-1968), die landbouwingenieur was in Wortel en Merksplas Kolonie, maar die voordien in de beide Amerika's gewerkt had. En in zijn tijd zal dit Wortelse land hem aan Argentijnse landschappen doen denken hebben: raadsel opgelost. (Bron: Wandelen in Hoogstraten, deeltje 'Wandelpaden in Wortel-kolonie')

Exotische straatnaam

En verder: een maagdelijk blauwe hemel, waartegen de toppen van de masten zich zo mooi aftekenen, het treft mij elke keer. Ik heb iets met blauw, hoewel ik toch een echte rooie ben. Nobody's perfect.

Maagdelijk blauw en mastig bruin

Zo zuiver blauw is die hemel dat de maan gedacht moet hebben: als dat allemaal zo vredig is, en Helios doet ook onverdroten zijn best, dan wil ik er overdag ook bij zijn, tenminste voor de helft: en Luna, onze onvermoeibare satelliet, brengt maagdelijk wit in beeld.

Maagdelijk blauw en wit

Een eind verder zien we in het midden van de weg een dood vogeltje liggen: het is de weg van alles vlees gegaan. Onze 'wanderlust' meteen onder nul. Ik denk: het beestje mag dan wel dood zijn, maar hier in het midden van de weg kan het nog eens platgereden worden ook, en dat vind ik te veel vergankelijkheid voor zo'n klein schepseltje. Ik wil het aan de zijkant tussen de herfstbladeren leggen, en als ik het opraap, beweegt het toch nog met zijn rechtervleugeltje. Yves wil het nog redden, spreekt voorbijgangers aan, maar niemand kan hem en het diertje helpen, dus het komt terecht waar ik had gedacht het te leggen, in de zijkant, daar wachtend op zijn dood: het sterft misschien van honger, of een voorbij trippelende kat peuzelt het op, zo stilt het vleugellamme gevederde bolletje ongewild de honger van een ander dier: zo werkt de natuur, wreed en onverschillig.

Ik wil nog wel weten wat voor een vogeltje dit was. Ik duik thuis in mijn 'De complete natuurgids', wat een zeer optimistische en pretentieuze titel is, en ik kan het determineren als een 'fitis'. Ik kijk dat na op Google, bij 'fitis, afbeeldingen', en die geeft mijn natuurgids gelijk. De eerste keer dat ik een fitis gezien heb, was helaas geen aangename kennismaking.

Dode fitis

Toch nog een beetje levend

Laat ik iets vrolijker eindigen: een redelijk hoge boom, volledig omhuld door klimop. Nu wil het geval dat we bij Italiaans bezig zijn met het boek 'L'edera' (De klimop) van Grazia Deledda (Nobelprijs literatuur 1927). Het speelt zich in het begin van de 20ste eeuw, gaat over verarmde adel en arme lui in Sardinië. Het bevat een liefdesgeschiedenis van de twee hoofdpersonen, Annesa en Paulu, waarbij zij hem liefheeft zoals klimop een boom omvat of omhult. Dat is een beeld dat meermaals in de roman voorkomt, en hier in Wortel staat het in zijn duidelijke realiteit. Overigens gaat de roman niet over 'dolce far niente': het is een tragische geschiedenis over een vergane tijd.

L'edera - de klimop

Zo kom ik op een stille wandeling van 6,4 km in Wortel de hele wereld tegen: natuur, gevangenis en vrijheid, mooie gezichten, de maan overdag, Argentinië, Italië en een ongelukkige fitis. Redeloos, reddeloos en remmeloos hebben we ons daaraan overgeven, met inachtneming van de coronamaatregelen natuurlijk, want wij blijven nadenken, Yves en ik. En een tripel na afloop drinken we ieder apart, nagenietend van de leuke middag in Wortel.

zaterdag 8 augustus 2020

De abdij van Tongerlo: opvallend

Ik heb niet alle gebouwen van de abdij van Tongerlo grondig bekeken, daar moet ik nog eens voor teruggaan. Maar er zijn wel zaken die opvallen. Een daarvan is de toegangspoort: die dateert al uit 14de-15 eeuw, en daarmee is ze het oudste gebouw van de abdij. Er moeten oudere geweest zijn, maar die zijn in de loop der tijden verdwenen. De abdij werd immers gesticht omstreeks 1130: een aantal norbertijnen van de Sint-Michielsabdij van Antwerpen vestigden zich toen hier. Merkwaardig zijn de bakstenen van de benedenverdieping: dat is ijzerzandsteen, die ooit in Noord-Hageland gewonnen werd, en dat is hier vlakbij. De Sint-Servaaskerk van Herselt, een buurdorp van Tongerlo, is ook met deze steen opgetrokken, en dat geeft het gebouw dezelfde roodachtige kleur.De toegangspoort van de abdij.

Natuurlijk staan er heiligenbeelden boven de poort, drie in getal, alle drie vrouwen. In het midden staat Onze-Lieve-Vrouw met het Christuskind op haar arm, en dat kind heeft dan weer een wereldbol met kruis erboven vast: dat symboliseert de kosmos. Aan de linkerkant staat de Heilige Katharina, met aan haar voeten het gebroken rad waarop ze gefolterd werd. Rechts staat de Heilige Barbara met haar symbool, de toren. Beide dames hebben ook een lelietak vast, het symbool bij uitstek voor zuiverheid en maagdelijkheid. Ik weet niet uit welke tijd deze beelden stammen, maar het lijken in ieder geval geen 19de-eeuwse neogotische producten: die zijn zo mooi niet. Opmerkelijk ook dat in dit mannenklooster alleen beelden van vrouwelijke heiligen te zien zijn: mannen hebben we hier al genoeg moeten de norbertijnen gedacht hebben. Katharina, Maria, Barbara

Je komt dan op het binnenplein dat omringd is door gebouwen: een ervan is het abtshuis uit 1728. In het timpaan ervan een versiering: boven een bisschopsmijter (in de hiërarchie van de katholieke kerk is een abt gelijkwaardig aan een bisschop), in het midden een wapenschild, en daaronder de tekst 'Festina lente', met andere woorden 'haast u langzaam'. Dat 'festina lente' is de wapenspreuk van de norbertijnen, en dat wordt in het wapen ook duidelijk gemaakt: je ziet twee springende herten die staan voor de haast, maar ook twee schildpadden, die staan voor het langzame, waarmee in dit geval bedoeld wordt bedachtzaamheid. Met andere worden: doe wat gedaan moet worden, wat beslist is, maar pas als er eerst goed over nagedacht is. Je mag niet halsoverkop ergens aan beginnen: die norbertijnen waren, of zijn, wel slimmer.Festina lente

De abdij van Averbode, hier niet zo veraf, is ook een norbertijnenadbij, en die werd gesticht in 1134-35, en die van Postel, ook niet zo ver, ontstond rond 1140; de Sint-Michielsabdij van Antwerpen zond haar zonen uit in die tijd. De paters maakten onder andere het land vruchtbaar, en natuurlijk verspreidden zij het geloof: het waren ten slotte geestelijken. Die abdijen waren ook intellectuele centra: de bibliotheek van Postel is nu nog belangrijk: ze omvat onder andere 50 incunabelen en 140 postincunabelen. 

De bloeitijd van die abdijen is lang geleden nu, maar ooit waren zijn centra van beschaving en brachten ze die ook onder de mensen: ze hebben hun betekenis zeker gehad. Maar 'Panta rhei', en dat is goed zo