Posts tonen met het label ms. Alle posts tonen
Posts tonen met het label ms. Alle posts tonen

maandag 8 juli 2019

Houffalize: het exploot!

Verleden jaar, tijdens mijn verjaardagscadeau, dat wil zeggen een weekeinde in de Ardennen met kinderen en kleinkinderen, hebben we op het hoogste punt van België gestaan: 694 m hoog. Je kunt dan nog via een trapje een platform bereiken, en dan sta je 700 m boven de zeespiegel: de lucht werd daar nog net niet ijdel, de temperatuur zakte ook niet merkbaar, maar van mij en mijn clangenoten kan toch gezegd worden dat we het gevaar en de onverwachte uitdagingen niet schuwen.

Zo ook weer dit jaar: plaats van gebeuren is Houffalize, in de vallei van de Ourthe Orientale: klein stadje (in Vlaanderen heet dat een dorp) dat in het Ardennenoffensief best veel te lijden heeft gehad, maar dat is voor een andere aflevering. Ook mooie natuur, bossen, heuvelachtig terrein (in Vlaanderen heet dat bijna 'bergen'), mooie wolkenformaties, prachtige wandelingen.


Schapenwolken, of cirrocumulus, vrijdag 5.8 om 18.20 uur

Maar deze bijna poëtische zachtheid kan ons niet blijven boeien: gewandeld moet er worden, vooral door de ms-patiënt die met een scootmobiel aan de esbattementen zal deelnemen. Vlak bij ons vakantiehuis vertrekt de  'Promenade Roche Plate': dat is een mogelijkheid, misschien niet zo heel makkelijk zegt Noortje die de wandeling al twee keer gepresteerd heeft, maar waarschijnlijk niet onoverkomelijk.


Vertrekpunt van ons tochtje

'Piétons uniquement': koppige betweters die we zijn zullen we eens wat laten zien. En ja, in het bos ligt het wegdek aan mijn linkerkant veel hoger, zodat ik aan mijn rechterkant makkelijk naar beneden kan glijden: niet aan te raden speeltuin wordt dat hier, een schuinsrijder ben ik hier. Maar assistentie is nooit veraf, af en toe stap ik uit zodat de scootmobiel in zijn laagste snelheid makkelijker in bedwang te houden  is: ons kleine Ardennenoffensief  verdraagt na 75 jaar niet alsnog een slachtoffer meer. Maar 'we shall overcome, vandaag nog, niet 'some day': ons optimisme lijdt geen uitstel!



Links wat hoger, rechts wat lager!

En we vorderen, zonder ongelukken, daar kunnen we later nog altijd op rekenen! Soms heb je op natuurwandelingen zo van die poortjes die geen poortjes zijn, zigzagpassages zal ik ze noemen, waar je hier zelfs met geen fiets voorbij kunt. Ze dienen ervoor om motoren, brommers en natuurvreemd geluid producerend vervoer te weren, en daar kan ik inkomen, maar een bescheiden en timide rolstoel komt er ook niet voorbij. Bovendien ligt naast voornoemde hindernis een weiland met prikkeldraad onder stroom, 'stroompje eigenlijk, niet erg sterk', maar daar staan we dan. Ik stijg weer uit mijn kunstmatig ros - ik heb wat afgelopen tijdens die wandeling! - de prikkeldraad wordt tweemaal omhoog gehouden en dan zitten we weer op het juiste pad. Ik loop zelf nog eventjes verder, want ik heb er de smaak van te pakken, en we zetten onze barre voetreis met goede moed verder, iets voorbij de passage nog een voorbeeld van echt Belgisch surrealisme aanschouwend.


Voorbij (voor ons) de zigzagpassage: verboden voor motoren en fietsers. Volgens mij heeft Magritte himself dat bord tegen die eik gespijkerd. Vanuit de andere richting weet je van niets!

Volgt nu een makkelijker deel: hoewel, ik rijd op een wortel die te veel boven het wegdek uitsteekt, val met scootmobiel en al rechts opzij, en houd er sporen van de prikkeldraad aan mijn rechterbovenarm aan over!


Resultaat van mijn Ardennenoffensief!

Dan begeven we ons naar het toppunt van de wandeling, maar dat weten we nog niet, vijf minuten later wel: een betonnen bruggetje over de oostelijke Ourthe, waar hij samenvloeit met een ander riviertje waarvan de naam mij nu gelukkig ontsnapt. Vijf treden brengen je weer naar horizontale en begane grond: ik heb een idee, zoon en schoonzonen voeren dat uit, dat wil zeggen het voorwiel telkens een trede hoger tillen, en zo kunnen we weer verder!


Mijn scootmobiel,


terecht glimmend van trots!

En nu zijn we nu zo in Houffalize. We hebben een exploot volbracht dat in ms-kringen zijns gelijken niet kent: schaars zijn de personen met ms die deze wandeling op hun palmares kunnen schrijven. Een homerische, heroïsche, epische strijd heeft mijn familie geleverd, wat mij tot het besluit bracht: 'Met deze familie kun je naar de oorlog!' We verslaan de tegenstand, maar maken geen slachtoffers! Wat een geruststelling, wat een vreugde in vredestijd!

Uiteindelijk zijn we niet naar de plaatselijke VVV gegaan om te melden dat 'Piétons uniquement' vanaf nu niet meer klopt. Leek ons toch verstandiger.

zaterdag 28 november 2009

Zwemmen is een beetje ...


Paul Snoek


Niet echt rustig

Ik heb het al eens over onze twee zwembeurten per week gehad; onze, dat wil zeggen die van Vic en mezelf. We doen dat rustig, zoals ik al zei, maar af en toe wil je als ms-patiënt toch wel weten wat je nog kunt, wat er van je vroegere zwemkunst nog over is. En je probeert naast de kalme schoolslag toch ook nog eens te crawlen: dat zou sneller moeten gaan, dat vraagt meer inspanning, je voelt je sportiever en jonger. Vooral dat laatste wil je blijven: een onzinnig hopeloos gevecht tegen de tijd leveren.

Vlak voor mijn diagnose, tien jaar geleden, ging ik met de jonge Jasper ook wekelijks zwemmen, en dan voelde in in mijn linkerdij een hinderlijk tintelend gevoel: crawl ging niet meer zo goed. Maar vandaag heb ik toch vier baantjes crawl getrokken, en dat gevoel is er niet meer, of nog nauwelijks. Dat geeft de burger moed, natuurlijk, en dan probeer je eens voluit te gaan, wat dan ook nog lukt. In alle betekenissen vlot gaat het dan, je voelt je een met het water en jezelf, je bent omzeggens even vloeibaar als het water. En dan denk je plots terug aan een gedicht dat vroeger in je bloemlezing stond, 'De Gouden Poort', waarmee je de jeugd wegen in de literatuur probeerde te wijzen. 'Zwemmen is een beetje bijna heilig zijn.' is er het slotvers van, Paul Snoek de dichter. Laten we maar niet grappig proberen te doen en beweren dat over 'zwemmen' schrijven voor hem voorbeschikt was. De tekst gaat zo:


Een zwemmer is een ruiter


Zwemmen is losbandig slapen in spartelend water,
is liefhebben met elke nog bruikbare porie,
is eindeloos vrij zijn en inwendig zegevieren.

En zwemmen is de eenzaamheid betasten met vingers,
is met armen en benen aloude geheimen vertellen
aan het altijd alles begrijpende water.

Ik moet bekennen dat ik gek ben van het water.
Want in het water adem ik water, in het water
word ik een schepper die zijn schepping omhelst,
en in het water kan men nooit geheel alleen zijn
en toch nog eenzaam blijven.

Zwemmen is een beetje bijna heilig zijn.

Uit de bundel 'Hercules. Gedichten', Brussel/Manteau, 1960

Paul Snoek is het pseudoniem van Edmond Schietekatte: hij heeft gewoon zijn achternaam in het Nederlands vertaald. Hij is geboren in Sint-Niklaas, op 17 december 1933; Anton van Wilderode was zijn leraar Nederlands in de poësis. Onder zijn leerlingen zitten nog wel wat latere schrijvers: Tom Lanoye, ook van Sint-Niklaas, laat zich ook zeer lovend over hem uit.

Uit Snoeks 'Zwemmer' spreekt een zeer hevig levensgevoel: een euforisch profiteren van het leven lees ik erin. En zo was Snoek ook. Helaas finaal fataal voor hem. Hij is verongelukt met zijn sportwagen, die hij met een grote snelheid onder een geparkeerde vrachtwagen heeft geboord; bij dat ongeval moet hij letterlijk onthoofd zijn. De pers was duidelijk is al haar gruwelijkheid. Zo is Snoek veel te jong gestorven: in Tielt, op 19 oktober 1981. Nog op de middelbare school heb ik ooit een verhalenbundel van hem gelezen: 'Bultaco 250' heette die. Een andere gedrevenheid van Snoek kwam er in aan bod: motorcross. Toeristische uitstapjes met de fiets is nog iets anders.

Snoek was wel dichter, maar aan haiku's heeft zich nooit gewaagd: hij zag het grootser. 'Rustige vastheid' is niet aan iedereen besteed.

woensdag 7 januari 2009

De koperen passer en ms: ook een belevenis


Een gebrekkelijke: hoe is die daar geraakt?


ms-patiënt in rolstoel en volle glorie

Je bent met pensioen, maar je wilt je niet afsluiten van de wereld, je wilt gewoon leven, ook en zeker met ms, aandoening die ik een tijd geleden heb aangeduid als 'mijn blijvende metgezel die ik best goed ken en kan verdragen'. Anderen vinden mijn metgezel kennelijk eerder hinderlijk, en staan er huiverig tegenover als ik hem naar een gezelschap meebreng, heb ik drie dagen geleden vastgesteld.

Het lidmaatschap van 'De koperen passer' zei me wel iets: het is een culturele vereniging voor gepensioneerde heren (geen mannen, heren!) die jaarlijks 10 tot 12 activiteiten inricht. Een aantal ex-collega's zijn er lid van, en ik had laten verstaan dat me dat ook wel interesseerde. Sta ik drie dagen geleden op de nieuwjaarsreceptie van mijn oude school bij de collega die al heel wat koperen cirkeltjes getrokken heeft (beste wensen uitwisselen, dat ook zeker!) en die heer weet me te zeggen dat mijn opname in 'De koperen passer' te moeilijk is vanwege mijn ms, en dat ik daarom helaas geen lid kan worden. De heer drukt nog de hoop uit dat ik daar begrip voor kan opbrengen, waarop ik prompt, klaar en duidelijk 'Nee' zeg, en hem meteen uitleg dat ik alleen iemand nodig heb die een rolstoel kan of wil duwen (maar dat is misschien niet aan heren besteed, daar moeten mannen voor komen, en mogelijk is dat in dat milieu een problematische zaak). Ik vervolg mijn pleidooi pro domo, zeggende dat ik vrij beweeglijk ben, dat ik trappen kan doen, dat mijn toestand beter is dan twee, drie jaar geleden. Maar de heer luistert in feite niet echt, blijft bij zijn standpunt dat het te moeilijk zou zijn (wat mij betreft niet, maar dat is in dezen een detail) en daarmee eindigt het dovemansgesprek.

Ik probeer 's avonds dit gesprek te plaatsen, te begrijpen. Ik weet niet wie deze beslissing genomen heeft, de heerlijke ex-collega of een aantal doorluchtigheden samen, maar ik kan er niet bij hoe iemand die 35 jaar of daaromtrent onderwijs heeft gepresteerd, een dergelijke boodschap in alle ernst kan overbrengen. Schiet niet op de pianist horen we dan te allen kant, maar als hij zo schabouwelijk speelt, dan moet iemand anders hoogdringend 'Das Wohltemperierte Clavier' gaan interpreteren. Maar verder: ik ben nu zot van glorie omdat heren (van stand ongetwijfeld) voor mij de beslissing hebben genomen, zodat ik niet eens zelf hoefde te denken of rimpels kon veroorzaken op het watertje van hun gladde vereniging. Het ergste echter is: ik ben letterlijk verontwaardigd. Ik zei al: ms mijn blijvende metgezel, alsof het een vriend was, zei mijn buurvrouw tijdens de lessen Italiaans. Ja, zij heeft het precies begrepen: niet een vriend, maar een deel van mezelf, iemand aan wie ik veel waarde hecht, ook aan de manier waarop ik met hem omga. Maar dat valt kennelijk buiten het gebied van de kleine cirkeltjes van 'De koperen passer': de heren willen met een essentieel deel van mijn zijn niet geconfronteerd worden. Toch kan ik me echt niet voorstellen dat ms de ware reden van mijn weigering was, het gaat mijn begrip te boven. Tegenwoordig hoor je in verband met gehandicaptenbeleid vaak de term 'inclusie' als een zeer nastrevenswaardig doel, en terecht. Niet voor alle heren, godbetert. En in het echte leven hoor je dan weer over 'discriminatie op grond van een handicap': zonder meer ongeoorloofd. In het echte leven dus...

Ik denk gewoon dat ik niet in het plaatje pas dat de heren graag van zichzelf zien: ik loop nooit netjes in het pak, stijlrijke regen- of wintermantels zijn niet aan mij besteed, ik ben mogelijk te casual. En de kleren maken de heren, zoals de volksmond zegt, en puik uitgedost van cultuur gaan genieten geeft toch een sfeertje van zelf verklaarde upper middle class luxury? O Wonne, o Seligkeit! Walter van den Broeck heeft het in een van zijn toneelstukken over het fenomeen 'schijtkonterij', een volks woord dat met enig misprijzen het fatsoenlijke 'snobisme' plastisch uitdrukt. En inderdaad, bij dergelijke heren hoor ik niet thuis.

Ik kan gewoon niet geloven dat ms de ware reden is: zo lomp kunnen mensen met enige ontwikkeling toch niet zijn? De heren hebben me mogelijk hun echte waarheid niet verteld: mocht dat zo zijn - wat ik niet zeker weet, en wat die waarheid dan ook zij - dan heeft er iemand in mijn gezicht staalhard staan liegen, wat bij mij in een even groot misprijzen resulteert als de weigering omwille van ms.

'De koperen passer' liet zich voor zijn naam inspireren door die van de drukkerij van Plantijn in de zestiende eeuw: die heette 'De gulden passer', of 'Officina Plantiniana'. Ik weet zeker dat het gedrukte woord ondertussen tot veel vrijheid heeft geleid, maar in alle herenhoofden is dat begrip toch nog niet even krachtig doorgedrongen.

Ik had het in feite kunnen weten: koper is niet echt een edel metaal, koper is vals goud.

dinsdag 18 november 2008

Belevenis



De locus delicti



Van kapitaal belang

Zeg ik vandaag na de Italiaanse les tegen Ulrike, mijn buurvrouw met wie ik het best goed kan vinden: 'Ik heb verleden woensdag iets moois beleefd op de universiteit van Maastricht, in de Faculteit Geneeskunde'. Prachtige captatio benevolentiae, al zeg ik het zelf, dus hier volgt het verhaal.

Mijn schoonbroer, Luc Snoeckx, die er prof fysiologie is, had me een tijdje geleden gevraagd of ik bereid zou zijn in Maastricht als proefpatiënt te fungeren voor een aantal artsen in spe, die er door gerichte, logische en verstandige vragen achter moesten komen welke ziekte ik had. Afgelopen week had de 'proof of the pudding' plaats. Wij, mijn schoonbroer en ikzelf, om half negen 's ochtends naar professor Jan Lodder, die me briefte en ook probeerde uit te vinden hoe ik tegenover mijn ziekte stond: ms heet ze, de kwaal. Om negen uur kwamen de eerste twee studenten binnen voor een deel opleiding in anamnese. Professor Lodder leert dat aan met levensechte, voor de student onbekende patiënten: het waren telkens duo's (drie dus) die ik een uurtje (een lesuur van vijftig minuten) voor me had, en die me dus met vragen konden bestoken. Hij noemde dat een zeer arbeidsintensieve procedure: hij steekt daar zelf veel tijd in, in de interviews, in patiënten die verschillende ziekten 'vertegenwoordigen', in de evaluatie van het gesprek, maar, en dat is het grote voordeel waar hij het om doet, de studenten leren er zeer veel mee: zij stellen de vragen, het is hun eigen zelf ervaren, en dat blijft natuurlijk langer bij, maakt een diepere indruk.

Voor ze begonnen zei de prof telkens: 'We gaan dat hier doen op socratische wijze', zo gelijk appellerend aan hun verstand. En die studenten deden dat goed: ik heb geen enkele domme vraag gehoord, als ik me daar een oordeel over mag permitteren, en ze hebben allemaal, en vrij snel, de juiste aandoening gediagnostiseerd. Ik zag ze nadenken, met zichzelf overleggen, hoorde ze doordacht en overwogen vragen stellen. Ze spanden zich in, net zoals professor Lodder, die bijstuurde en meer informatie gaf waar nodig en nuttig, zonder bevoogding en betutteling, en met veel contact met die studenten.

Ik maakte dat zelf allemaal als patiënt mee, en naderhand was ik er over verwonderd dat ik me zoveel, en zelfs kleine feitjes, over mijn ziekte kon herinneren. Het gaat natuurlijk niet over het begin van een voorbijgaande griepaanval, en ik ben tot de conclusie gekomen dat ik mijn blijvende metgezel goed ken, en dat ik hem ook best kan verdragen: hij is een deel van mezelf geworden.

En waarom doe ik dat allemaal? Zeer prozaïsch zou ik kunnen zeggen 'omdat Luc het me gevraagd heeft', en dat is ook wel zo. Maar als je daar zit, wil je natuurlijk het beste van jezelf geven. Ik zat als leraar op rust voor studenten, en ik wilde het die jongelui (22-23 jaar) niet moeilijk maken, want dat deed ik vroeger op mondelinge examens ook niet: ze hadden mijn sympathie, en ik mijn hart supporterde ik wel voor ze. En ik vond het ook wel fijn dat ik, al is het maar zo weinig, iets aan hun opleiding heb bijgedragen. En, zoals ik naderhand vaststelde, ik heb dat ook gedaan uit solidariteit met toekomstige ms-patiënten, hoe gering mijn bijdrage ook was. En gaandeweg, zeker in het derde interview, voelde ik me ook losser worden, wat zich uitte in mijn tussenkomst in de discussie over het gebruik van bètaferon, toen ik mezelf hoorde zeggen dat de graad van beschaving van een samenleving kan gemeten worden aan datgene wat ze over heeft voor de zwakkeren. Het leraarschap in mij is niet meer uit te roeien. De prof zei dan dat artsen, wanneer ze de eed van Hypocrates zweren, zich verbinden tot werken voor het belang van de individuele patiënt, en niet voor de maatschappij in haar geheel. Bètaferon toestaan kost heel veel: toen ik er vier en een half jaar geleden mee begon, kostte het medicijn per maand € 925, maar ik moest maar € 10 betalen. 925 maal 12 is € 11.100, dat is bijna een half miljoen oude Belgische frank per jaar. Dat was het kostenplaatje vier jaar geleden, en zoals gezegd, ik gebruik het al bijna vijf jaar. Op die momenten prijs je je gelukkig dat in Europa sociale zekerheid geen leeg begrip is: zonder was ik allang failliet geweest, en was de ziekte behoorlijk erger geworden. Zoals iemand onlangs zei: 'We are not a nation of individuals', wat bij ons, in Begië en Nederland, toch maar blijkt.

Na twee sessies voelde ik me al best moe, en ik prees me gelukkig dat er nog maar een uurtje zou volgen. Moe, want ik had er ook heel wat emotionele energie in gestopt: het ging over mij, en ik was erg betrokken, als proefpatiënt, maar ook bij de studenten en de prof. Het was een nuttige en waardevolle ochtend en ervaring, voor de studenten en voor mij. Zoals ik in de titel van dit stukje al zei: een belevenis met een grote b.

Ik ben als klap op de vuurpijl nog met meer taalkennis teruggekomen: een 'opstoot' is typisch Vlaams, ik zou eerder zeggen typisch ms. In Nederland heet dat dan weer verergering of aanval. Exacerbatie mag ook, maar dat klinkt mij te medisch en te Engels. Dat geldt ook voor andere ziekten, wat mij betreft. Alle gekheid op een stokje: grensoverschrijdend aan gezondheidszorg meewerken, gewoon prachtig. Toch?