Zeilvakantie: dag 3 - Vlissingen

Om te zeilen heb je wind nodig, maar van het goede te veel is ook niet goed, je wilt niet naar de haaien geblazen worden, en dus bedenken we voor deze stormachtige dag alternatieven: nog eens naar Middelburg bijvoorbeeld - je kunt er gaan shoppen - of naar Vlissingen, de stad bekijken en het maritieme museum bezoeken. 'MuZEEum' heet dat, met dezelfde woordspeling als het 'Muzee' in Oostende.

Een aantal van ons kiest voor Vlissingen: eerst met de bus er naartoe, later op de dag met de trein weer terug: die transportmiddelen zijn windbestendig. Het muZEEum is ons eerste doel: het is volledig gewijd aan de zee en de scheepvaart in Zeeland, van vroeger tot nu. En dat is natuurlijk een behoorlijk indrukwekkend verhaal, dat geïllusteerd wordt met tal van objecten, maquettes van oude en moderne schepen, zeeschilderijen en een portret van Michiel de Ruyter. Om die man kun je in Vlissingen niet heen: de admiraal uit de zeventiende eeuw is een zoon van de stad, en dat zijn ze daar niet vergeten. Elders in de stad, op het Keizersbolwerk, staat  trouwens zijn standbeeld.

 

Michiel de Ruyter: Vlissingens nationale zeeheld

Als je het museum binnengaat, net voorbij de toegangshal, zie je meteen een wand van meer of minder verroeste stalen platen: dat zijn de resten van een redelijk recent wrak dat uit de Scheldemonding is bovengehaald. Zo wordt de bezoeker onmiddellijk duidelijk gemaakt dat de zee geeft, maar net zo goed neemt. Het is niet allemaal euforie en uittoeteren van nationaal heldendom hier, wat ik overigens best kan appreciëren.

De zee geeft, de zee neemt

En dan die maquettes: tjalken met zijzwaarden, een zeventiende-eeuws zeilschip, zo eentje waarover Michiel de Ruyter nog het bevel gevoerd kan hebben, een modern containerschip: de wereld van de scheepsbouw heeft natuurlijk ook niet stil gestaan.

Zeventiende-eeuws zeilschip

Zonder veel franje: modern containerschip

Ook de stad en haar huizen komen worden onder de aandacht gebracht: mooi zijn een aantal zeventiende-eeuwse gevelstenen die de naam van de huizen droegen: 'In de vergulde passer' is uit 1639, 'In de papeghai' uit 1626.

In de papeghai, 1626

Het 'muZeeum' is ondergebracht in een stadpaleisje uit 1641, het Lampsinshuis, en dat heeft natuurlijk een torentje. Van daaruit heb je een prachtig gezicht over Walcheren en de Scheldemonding: althans bij open weer. Ik heb alleen veel grijsheid gezien, hemel en rivier bijna monochroom. Maar dat heeft ook wel iets, moet ik zeggen.

Scheldemonding: tinten van grijs en groen

De kers op de taart is vandaag een wandeling op de Scheldedijk: letterlijk uitwaaien is dat, lekker en veilig de elementen voelen. Je vraagt je meteen ook wel af hoe bedreigend en angstaanjagend zulk weer een paar eeuwen terug moet geweest zijn. Het verschrikkelijkst was allicht de watersnood van 1953: op sommige huizen zie je nog merktekens van het peil van het water toen. Hoog staan die 'strepen', ontzagwekkend hoog. Zo zullen ze ons niet meer hebben, dachten de Nederlanders toen, ze sloegen de hand aan de ploeg en begonnen met de Deltawerken. En die zijn even ontzagwekkend.

En morgen gaan we varen, de wind zal geluwd zijn, hopen we dan maar.

Zeilvakantie: dagen 1 en 2

Een zeilvakantie, dat wil je toch ook wel eens meemaken? De Vlaamse Federatie voor Gehandicapten (Vfg) bood begin september die mogelijkheid aan mensen die nog voldoende mobiel waren. Daar herkende ik me in, dus ik mee met het TS Astrid, waarbij TS staat voor 'tall ship': een notendop is het inderdaad niet. Het is een brik - een wat? - uit 1918, met een totale lengte van 42 meter, een breedte van 6,70 meter, en de hoogste mast is 26 meter. Behoorlijk imposant als hij volledig opgetuigd is. Een brik is overigens een tweemaster voor de grote vaart.                                                                                                                                       

 

TS Astrid in volle glorie

Plaats van samenkomst en vertrek was Berchem, en daar de bus in naar Vlissingen, naar de Piet Heinkade, waar Astrid aangemeerd lag: een en ander werd meteen al echt Nederlands, wat natuurlijk enig vertrouwen inboezemt. Water, zee, zeilen en Zeeland: het is de juiste combinatie wel, denk je dan.

En wat betreft die gehandicapten die voldoende mobiel zijn: ik was de enige lichamelijk anders-valide. Er zijn inderdaad nog andere beperkingen, mildere en ernstigere, waarmee ik niet gerekend had. Dat was eventjes slikken, moet ik zeggen, maar je kunt niet anders dan de mensen te nemen zoals ze zijn, je stelt vast dat ze net zo goed waardevol zijn, hun best doen in de groep en op het schip, mee voor de goede sfeer zorgen.  We schoten in feite best met elkaar op, en voor mij was het een les in nederigheid.

Het plan was dat we naar de Waddeneilanden zouden zeilen, maar dat ging niet door: de wind zat niet goed genoeg, en het weer was niet betrouwbaar. Een zeiler doet niet wat hij wil: het weer is de baas, of hij dat nu graag heeft of niet. Wij zouden dan ook hoofdzakelijk in Zeeland blijven, de Oosterschelde doorklieven en mogelijk via de Noordzee terug naar Vlissingen komen. 

En zo varen we maandagochtend van Vlissingen naar Middelburg, provinciehoofdplaats van Zeeland, via het 'Kanaal door Walcheren', dat de Westerschelde met het Veerse Meer verbindt. Zeilen doen we dan niet, het schip vaart op de motor. Het traject tot Middelburg is iets korter dan de afstand Turnhout - Kasterlee, en halsbrekende avonturen hebben we tijdens het tochtje niet echt beleefd, maar we hebben al water onder ons voorbij zien glijden, en daar zijn we voor gekomen.

Kanaal door Walcheren: vertrekken onder het motto 'zachtjes aan, dan breekt het lijntje niet'.

Als we aangemeerd zijn, leert de schipper ons aan de wal - veiligheid voor alles! - hoe we een reddingsvest aan moeten doen, en daarna lopen we over de begane grond naar het stadje dat ongeveer evenveel inwoners heeft als Turnhout: dus, zeg maar 'stad'. Er staat een prachtig stadhuis waaraan een aantal generaties van de Vlaamse architectenfamilie Keldermans meegewerkt en -gebouwd heeft: het werk duurde van 1452 tot 1520.

Het stadhuis van Middelburg, erg Vlaams aandoend

Een ander monument waar je niet naast kunt kijken, is de 'Lange Jan', de toren van de oude abdijkerk, het waarmerk van de stad. Met zijn hoogte van 90 meter domineert hij stad en omgeving. Van boven af zou je bij helder weer een prachtig uitzicht hebben over de Zeeuwse eilanden,maar dat kan ik zelf niet getuigen. Hoe dan ook, Middelburg lijkt mijn een tweede, en grondiger bezoek meer dan waard.

De Lange Jan

De dag sluiten we af op het schip, met Henk en zijn harmonica. Hij is een Nederlander van nationaliteit, in Oostende geboren, heeft helemaal geen Nederlands accent - het West-Vlaams schemert er een beetje door - en kent een aantal zeemansliederen. Passeren de revue: 'What should we do with the drunken sailor', Molly Malone', 'De klokken van Arnemuiden', en natuurlijk 'De lichtjes van de Schelde'. Eigen volk moet ook eens aan bod kunnen komen, denk ik dan maar.

En morgen varen we niet uit: er is windkracht 8 tot 9 beaufort voorspeld, en onze schipper vindt het niet verantwoord om dan uit te varen. Het weer is de baas, of we dat nu graag hebben of niet.

Inlands torenalpinisme

Noord-West-Vlaanderen laat me niet los: half augustus rijd ik er weer naartoe, met twee van mijn kinderen, de oudste en de jongste: ik wil ze laten zien hoe mooi de  streek wel is. En zelf wil kerk en toren van Oostkerke eens goed bekijken, want daar heb ik nog niet voor gestaan. Als we in het dorp aankomen, blijkt een rommelmarkt uitgegroeid te zijn tot een soort Vlaamse kermis: Schotse doedelzakmuziek bonkend gestut door een volwassen Turkse trom, springkasteel en ijs voor de kleintjes, bier en andere lafenis voor de groten. Het dorp is te hoop gelopen en zelfs de zon schijnt!

De toren van Oostkerke

Die grote kerk en toren domineren natuurlijk het kleine dorp: het is echt wat de Engelsen noemen 'a landmark'. Je kunt de toren opgaan, maar feest of niet, de kerk zelf geraak je niet in. Ze zijn een beetje bijbelvast daar in Oostkerke: hun kerk zal geen blasfemische rommelmarkt worden! Ik dan maar naar boven, zo'n 33 meter hoog. De toren zelf ziet er behoorlijk nieuw uit, maar dat kan in feite niet anders: hij staat er nog maar van 1954 opnieuw, toen de heropbouw van de opgeblazen kerk (1944) voltooid was. Massief is hij, hier en daar wel een spitsboog, maar romaanse rondbogen overwegen toch: in de dertiende eeuw hadden we hier het hoogtij van de pure gotiek nog niet. En echt dikke steunberen heeft de toren: macht en kracht straalt hij uit.

En dan naar Damme, daar staat ook een kerk met een toren. Ik was gewaarschuwd dat het toch een beetje eng en moeilijk zou zijn, maar dat valt allemaal best mee, en we geraken toch weer boven, ik en mijn twee gezellen-afstammelingen.

  

Toren van Damme: de laatste trap en de galmgaten

Natuurlijk ga ik niet alleen naar boven om daar geweest te zijn, je gaat ook naar boven voor het uitzicht en om naar beneden te kijken, zoals elke torenalpinist. En van daar boven kun je nog de sporen van de verdedigingswerken zien. Die zijn in 1616 gebouwd, tijdens het Twaalfjarig Bestand: de Zuidelijke Nederlanden - wij dus - moesten verdedigd worden tegen de Noordelijke, en Damme lag, en ligt, natuurlijk vlak tegen de grens. Het geeft ook wel aan wat de Spanjaarden met dat Twaalfjarig Bestand van plan waren: zich versterken, en de gehate calvinisten buiten houden. Het Zuiden zou katholiek zijn en blijven. Geen wonder dat de Tachtigjarige Oorlog pas in 1648 met de Vrede van Münster (of Westfalen) ten einde was. Damme werd een garnizoenstad van de Spanjaarden, en het werd versterkt met een bolwerk in de vorm van een zevenpuntige ster, een beetje in de aard van de bouwsels van Vauban, maar die komt pas later. Maar de grachten van die omwalling en de vorm van de versterking kun je makkelijk herkennen.

Een van de zeven punten van de ster ter verdediging.

Damme moet vroeger veel groter geweest zijn dan nu: zou het kunnen dat het groene weiland voor de gracht vroeger volgebouwd was? Zeker weet ik het natuurlijk niet, maar het zou kunnen.

En dan nog eens naar Lissewege, het witte dorp. Ik wil mijn kinderen de schuur van Ter Doest laten zien, en de kerk plus toren uiteraard ook. En daar zie ik dan wat ik met enige zelfspot 'inlands torenalpinisme' genoemd heb. Je kunt het zo gek niet bedenken of het bestaat, ook dat inlands torenalpinisme, uitgerekend in het vlakste deel van het vlakke Vlaanderen.

Inlands torenalpinisme, maar dan echt gemeend

Tegen de oostelijke wand van de toren bekwaamt een vrouw zich in het bewegen langs en op die wand: zijwaarts in beide richtingen, af en toe om haar eigen as rondjes maken, ze lijkt er behoorlijk bedreven in. Maar klimmen doet ze niet. Voorlopig wil ze niet 'excelsior' of 'hosanna in den hoge'.

In toeristische brochures heet zoiets waarschijnlijk 'Vlaanderen, altijd verrassend!' Of is dat Holland? Maakt niet uit, het is vlak, bij de grens.

Brugge: aan de rand - Gezelle en Jan Fabre

Als je de toeristische drukte van de Brugse binnenstad wilt vermijden, kun je naar de noordkant van de stad gaan, nog net binnen de vesten. Vlak aan de 'Buiten Kruisvest' kom je aan een groene omwalling waar nog vier windmolens op staan. Opvallende namen hebben die molens ook: er staat een 'Koele Weimolen', 'De Nieuwe Papegaai', de 'Sint-Janshuismolen' en de vierde heet dan 'Bonne Chiere'.

De Sint-Janshuismolen


Die Sint-Janshuismolen ligt schuin tegenover de Rolweg, waar het geboortehuis van Guido Gezelle staat, en waar diens vader overigens tuinier was. Gezelle is hoe dan ook een stedeling, maar zijn stad, zeker de randen ervan, moet in het eerste deel van de negentiende eeuw veel dichter bij de natuur gelegen hebben dan nu, 180 jaar later. Ongetwijfeld zal dat de volwassen Gezelle mee gevormd hebben.

Het geboortehuis van Gezelle, nu Gezellemuseum


Als je dat geboortehuis ziet, weet je meteen ook dat het museum niet echt erg ruim kan zijn. Veel foto's uit de negentiende eeuw zie je er, van de dichter, verwanten, vrienden en kennissen, van clerici die een rol in zijn  leven gespeeld hebben, maar erg modern doet het allemaal niet aan. Er staan een viertal schermen, dus enige interactiviteit is mogelijk, maar een sensatie is het niet. Een gids vertelt aan een groep bezoekers over Gezelle in de negentiende eeuw, maar er wordt nauwelijks geprobeerd Gezelle te actualiseren, en dat vind  ik toch een gemiste kans. Hij mag dan ultramontaans geweest zijn, anti-calvinistisch en zeker niet pro Nederland, maar de kracht en de waarde van zijn poëzie wordt in feite nergens toegelicht. Het is een heikele klus om dat op een grote publiek over te brengen, dat geef ik grif toe, maar een duidelijke poging zou toch lovenswaardig geweest zijn. Zonder wordt het een beetje een folkloristische aangelegenheid, en Gezelle verdient toch veel beter, als je het mij vraagt.


In de tuin vind je dan wel iets hedendaags: een beeld van Jan Fabre, er geplaatst in het Gezellejaar 1999 (toen was de dichter 100 jaar overleden). Duiding van de beeld staat op een bord ernaast.  

Het mag duidelijk zijn dat de vuurgever een zelfportret van kunstenaar Jan Fabre is.

Het beeld compleet

Ik vind dat wel een mooi symbolisch beeld, dat meteen Gezelle ook erkent als kunstenaar pur sang, ook vandaag nog.

In de buurt zelf is het behoorlijk rustig: er staan geen indrukwekkende middeleeuwse gebouwen, er hangen nergens Vlaamse Primitieven, je bent er voelbaar aan de rand van de stad. De huizen zijn er ook niet op negentiende-eeuwse wijze naar de middeleeuwen opgetakeld en gerestaureerd, het lijkt me allemaal iets authentieker, hoewel natuurlijk niet middeleeuws: zo oud kunnen de huisjes hier natuurlijk niet zijn. Maar ik kan het wel appreciëren.

.

Gezicht op een straat in de buurt van de Rolweg 


Iets meer in  de richting van het centrum staat de Jeruzalemkerk, in de vijftiende eeuw gebouwd in opdracht van een rijke Genovese koopmansfamilie. Van een bedevaart naar Jeruzalem bracht een van hen een plattegrond van de Heiliggrafkerk mee, en die diende als model voor de kerk die nu in Brugge staat. Het gebouw heeft een merkwaardige toren, maar helaas, erin ben ik niet geraakt.

De Jeruzalemkerk, interieur niet te bezichtigen




Als je de platgetreden toeristische paden verlaat, kun je dus een aantal randverschijnselen zien, merkwaardige zaken die ook letterlijk bezienswaardigheden zijn, en zeer de moeite waard. Je moet er iets meer moeite voor doen, maar op vakantie bestaat iets zoals moeite niet echt. Vind ik.

Een portie Memling

Brugge in de vakantie, dat is inderdaad een drukte van je welste: zondagmiddag kwam ik op het Walplein, centrum stad, en daar stond zo veel volk bij elkaar dat ik dacht dat er een braderie of een soortement van kermis gaande was. Maar neen natuurlijk, het Walplein was gewoon de plaats van samenkomst voor een massa toeristen. Vervolgens zie je mensen met een opgestoken wimpel door het volk laveren, en dat schept enige orde in de horde: Amerikanen hier, Japanners daar, Duitsers her en Engelsen der. De pas wordt erin gezet, en in een mum van tijd loopt het plein leeg, en Brugge iets voller. Dat Bruggelingen opgelucht zijn dat de vakantie weer voorbij is, daar kan ik me wel iets bij voorstellen.

Ik loop eerst het Sint-Janshospitaal binnen (officieel 'Memling in Sint-Jan - Hospitaalmuseum') want dat is al een hele tijd geleden, en deze Hans is altijd een bezoek waard. Bovendien hebben ze het museum sinds mijn laatste keer geüpgraded, dat wil zeggen gewoon gemoderniseerd, en het ziet er inderdaad best goed uit.

Opstelling die bij de tijd is; op de voorgrond: twee middeleeuwse grafplaten

Je ziet er natuurlijk een aantal portrettten, heel realistisch maar tezelfdertijd erg vroom en godsdienstig, zoals de Diptiek van Maarten van Nieuwenhove, een werk met een verbluffende zin voor detail, vooral in de glas-in-loodramen, in de v-hals van de Maagd, in het diepe, lichte landschap achter haar. Zowel zij als hij is zeer ingetogen, zij van een perfecte sereniteit, met geloken ogen, hij met open blik gericht op en biddend tot haar. Beiden zitten in een behoorlijk rijk interieur, voor hem ligt een boek (bewijs van zijn opvoeding en kennis), hij draagt mooie zwarte kleren met bruinig-grijze mouwen. Een visitekaartje is dit portret van Maarten van Nieuwenhove: hij lijkt te zeggen dat hij vroom en erg godsdienstig is, bovendien ontwikkeld, niet de armste daarbij, en hij ziet er gezond en best knap uit. En de tijdgenoten wisten ook: als je een dergelijk portret door Memling kon laten maken, dan zat je behoorlijk goed in de slappe was, een slechte partij was je dan zeker niet.

Hans Memling: Diptiek van Maarten van Nieuwenhove

Maar wat mij daar altijd weer aantrekt, is het Ursulaschrijn van Memling. Weer dat godsdienstig realisme: typisch is de onafgewerkte Dom van Keulen, die afgebeeld is zonder de torens, want die waren er in de middeleeuwen nog niet, die werden eerst in de negentiende eeuw voltooid. Dat Keulen zo duidelijk herkenbaar is: Ursula en haar verloofde Eutherius, de 11.000 maagden, de paus en zijn gevolg die bij haar waren, werden in Keulen door de Hunnenkoning Guam en zijn soldaten uitgemoord. Het beeld klopt met de legende: Memling heeft er werk van gemaakt.

Ursula en de 11.000 maagden komen in Keulen aan: het moorden begint

En ik zie er nog, en voor het eerst, een tweede Ursulaschrijn: pre-Eyckiaans wordt dat genoemd, en dat slaat op de periode 1380-1420, voor de gebroeders Van Eyck werkten en schilderden. Het blijkt een zeldzame getuige van die kunst te zijn, en daarom erg waardevol: veel informatie over de periode voor van Eyck hebben we niet. Het schrijn van Memling is zonder meer mooier - de schilderkunst was ondertussen danig geëvolueerd - maar Maria is op het oudere schrijn een halfverheven houten beeldhouwwerkje: ze spreidt haar mantel open, waaronder Ursula en haar gezellinnen een schuilplaats zoeken. Links naast haar staan een Maria met Kind en een Johannes de Doper met het Lam Gods in zijn armen, rechts staan de Heilige Cecilia, die een orgel vasthoudt (dit zou de vroegste voorstelling van de heilige mét een orgel in Vlaanderen zijn), en uiterst rechts Sint-Barbara, met een palmtak in haar linker- en een toren op haar rechterhand. Waar die toren vandaan komt? Zij was de dochter van een rijke heiden die haar opsloot in een toren zodat ze geen invloeden van buitenaf meer zou hebben. Desondanks was ze toch nog in contact gekomen met het christendom, en haar vader onthoofdde haar dan maar. Haar naamfeest valt op de vierde december; zij is onder andere de patroonheilige van de brandweerlieden en van de artillerie. Dat laatste feest heb ik in 1970 in Soest (BRD) nog meegevierd. Inmiddels lees ik ergens dat Barbara in 1969 van de officiële kalender is afgevoerd: echte militairen en pompiers ('spuitgasten' als het nog Vlaamser moet) malen daar echter niet om.

 

Pre-Eyckiaans Ursulaschrijn: uit de periode 1380-1420

Stiekem kan ik ook een beeld van Sint-Cornelius in mijn digitaal toestel stoppen: dat staat in de gelijknamige kapel die in de veertiende eeuw tegen de kerk van het Sint-Janshospitaal gebouwd is.

Sint-Cornelius, met in zijn linkerhand een hoorn (Frans 'corne')

Het beeld is een duidelijk voorbeeld van gotiek, maar veel uitdrukking heeft het gezicht van de heilige niet: hij zit daar eerder onbewogen heilig te zijn, lijkt me. het werk komt uit de veertiende eeuw, en dat verklaart mogelijk dat eerder uitdrukkingsloze gezicht. Die Cornelius is een paus uit de derde eeuw: hij stierf in juni 253 en wordt beschouwd als martelaar. Volgens sommigen zou hij onthoofd zijn, de officiële versie is dat hij stierf ten gevolge van de ontberingen van zijn verbanning (de christenen werden toentertijd nog vurig vervolgd). De hoorn die hij draagt, is een gevolg van de associatie met zijn naam, en daardoor is hij ook de beschermheilige van het hoornvee. Maar dat was in het Sint-Janshospitaal natuurlijk niet te zien.

Wat ik nog wil doen, deze week: het Groeninghemuseum en het Gezellemuseum aan de Rolweg. Ik zal mijn bezigheid nog hebben.

Het Zwin

Je wilt in deze streek natuurlijk ook van de natuur genieten, niet alleen van de torens en de kerken, de sporen van vergane middeleeuwse glorie. En voor de natuur ga je dan naar Het Zwin. Nu is het wel juist die zeearm die de oorzaak was van dat rijke leven in de dertiende en veertiende eeuw: geschiedenis en natuur gecombineerd hier. In 1134 heeft hier kennelijk een zware stormvloed gewoed, met het gevolg dat men dijken is beginnen bouwen: veiligheid en zekerheid voor alles, ook toen. Het gevolg daarvan weer was dat de zeearm al op het einde van de twaalfde en in het begin van de dertiende eeuw begon te verlanden en verzanden. Brugge werd voor de schepen steeds moeilijker bereikbaar, en er werden voorhavens aangelegd: eerst Damme, dan Hoeke, Sint-Anna-ter-Muiden, ten slotte Sluis. Maar ook daar bleef het niet duren, en Brugge verhuisde naar Antwerpen. Al wat van die voor het graafschap ooit zo belangrijke levensader overschiet, is een smalle, ondiepe geul, die bij laag water maar tot aan de enkels schijnt te reiken.

Het Zwin: de smalle geul, kennelijk bij hoogwater

Nu heb je daar de weidse Zwinvlakte, waar de natuur eeuwenlang vrij spel heeft gehad. Het gebied is bijzonder interessant geworden doordat het nu een natuurreservaat geworden is. Daar heeft in 1952 graaf Léon Lippens voor gezorgd, de vader van de beroemde Maurice van Fortis: de familie heeft zich kennelijk niet altijd alleen met geld beziggehouden. Vader Léon was een gedreven ornitholoog en natuurbeschermer, en met Het Zwin heeft hij ons een prachtig legaat nagelaten.

In die Zwinvlakte kan ik rustig met mijn  rolstoel rondrijden, allen moet ik opletten voor iets te veel slijk op korte hellinkjes: een tennisveld is het natuurlijk niet. Vogels zie je hier niet zoveel, wel bloemen die je in de Kempen dan weer niet ziet, bijvoorbeeld deze: de lamsoor.

Fotootje van genomen, thuis mijn 'Nieuwe Plantengids' geraadpleegd, en dan vind je de naam. En wat ik erover lees, klopt: hij komt voor in schorren, op zeedijken en zilte plaatsen. Zoals het Zwin dus. Hij is vrij algemeen in West- en Noord-Europa, maar in België behoort hij tot de 'Rode-Lijstsoorten', dat wil zeggen dat het verspreidingsgebied heel klein geworden is of de achteruitgang zo groot dat de soort bedreigd is.Met onze 65 kilometer lange kust kan ik me daar wel iets bij voorstellen. Maar in het Zwin - in dezen letterlijk een natuurreservaat - staan ze overvloedig.

Lamsoor zo ver je kan zien

Dichter bij de ingang van het reservaat kun je ook allerlei vogels zien, vele in volières wel te verstaan, wat ik overigens behoorlijk eigenaardig vond. Je zou denken dat in dit gebiedje de vogels de volle vrijheid gegund is. Maar voor uilen, sperwers en valken ligt dat natuurlijk moeilijk. Die zitten dus gevangen, maar ze wreken zich door zich nauwelijks te laten zien. Paradox: vogels met inzicht zijn het. Maar de vogel der vogels, de ooievaar, is in Het Zwin echt wel talrijk, steelt er de show, is een sensatie voor klein en groot, deze elegante vlieger, deze stijlrijke zwever. Waar iedereen op afkomt, is het voederen op een weilandje, om drie uur of iets later. Je wilt dat zien, staat al om tien voor te wachten, en steeds meer ooievaars komen aangevlogen en landen gracieus zwevend. Maar niet alleen zij: ook meeuwen in groten getale en een paar aalscholvers. Ze weten van het eten om drie uur, ze zijn een voorbeeld van 'conditioned reflexes', hun biologische klok vertelt ze wanneer het tegen drieën loopt. Of hun maag: dat klinkt gewoner, en het resultaat is hetzelfde.

Verzameling voor de maaltijd

En ooievaarsnesten die zie je hier ook een beetje overal: hier huist ongetwijfeld de grootste kolonie van deze dieren in België. Plankendael zal een goede tweede zijn.

Ooievaarsnest als een beetje vlag van Estland: blauw-zwart-wit

Een boek over de specifieke fauna en flora was in de Zwinshop niet te koop: het vorige is uitverkocht, het nieuwe in voorbereiding. Reden om nog eens terug te komen, naar Het Zwin. Want het is zoals de rest van mijn vakantieweek: dubbel en dik de moeite waard. Ik kan niet anders zeggen dan: ik heb mijn hart verloren aan Noord-West-Vlaanderen. En ik zal de enige wel niet zijn.

Vanaf de toren van Lissewege: foto's

Voor € 1 heb ik ook de toren van Lissewege beklommen, bestegen: hoe zeg je dat? In ieder geval: de wenteltrap opgegaan tot ik op een hoogte van vijftig meter stond. Voor het uitzicht natuurlijk. Mijn zoon vroeg nadien of ik een nieuwe hobby had ontdekt, want die van Hoogstraten had ik een paar weken vroeger ook 'bedwongen'. Dat is een beetje overdreven Tour de France-taal, maar het lijkt me wel wat: inlands torenalpinisme voor milde ms-patiënten. Op die manier kan ik tenminste vaststellen dat de conditie nog best is.

Vijftig meter diep

Die grijze auto, min of meer midden op de foto, tussen de twee grasperkjes, is de mijne. Hij staat dus vlak bij de kerktoren, op een parkeerplaats voor gehandicapten: je kunt je niet voorstellen van welke voordelen je als ms-patiënt geniet. Vlak voor mijn auto zie je een arduinen monument, dat voor de gesneuvelden, voor de overledenen in dienst van het vaderland. Daar sta je dan als gehandicapte voor. Dat vind ik pas een toekomstvisie bij het aanleggen van dergelijke parkeerplaatsen: natuurlijk zal ik ook 'de weg van alle vlees gaan'. Toch heb ik me maar niet van de toren gestort - je moet in zulke gevallen de dingen niet overhaasten - maar ik moet wel zeggen: Vlaanderen kan soms best grappig zijn.

Maar de klimpartij is de moeite waard geweest. Het weer is redelijk klaar en open, je kunt je ogen en je fototoestel echt wel de kost geven: Brugge zie je moeiteloos liggen.

De torens van Brugge: links het Belfort, daarnaast de Onze-Lieve-Vrouwekerk, en rechts de Sint-Salvatorkathedraal.

En je ziet net zo goed het nijvere, hardwerkende Vlaanderen van vandaag: zeven stroomproducerende  windmolens, een paar fabrieksschoorstenen, en aan de linkerkant nog eens Sint-Salvator. De redding is nabij, maak je niet ongerust!

Als je zelf boven Lissewege staat, wil je natuurlijk het centrum ook in je toestel stoppen, maar het mooist om zien is toch een vergezicht richting Noordzee: je bekijkt de uitlopers van het dorp,

je ziet wat groen en natuur opduiken, en daarachter een smal streepje 'Mer du Nord'.

Als ik weer op de begane grond ben, rijd ik naar Dudzele, want daar staat een stoere Romaanse hoektoren van een verdwenen mastodontkerk. Die is gelukkig niet toegankelijk: a tower a day keeps the doctor away, en meer moet dat niet zijn.