Posts tonen met het label limburg. Alle posts tonen
Posts tonen met het label limburg. Alle posts tonen

woensdag 11 augustus 2021

De Japanse tuin (Hasselt)

Na de middag verlaat Corry ons, Nicole en mezelf, voor een tijdje; ze komt later nog in het verhaal voor. Wij tweeën gaan in Hasselt van de natuur genieten, van aangelegde natuur om precies te zijn. Nu is de Japanse tuin aan de beurt. Hoe die in Hasselt terechtkomt? De hoofdstad van Limburg verbroedert al sinds 1985 met de Japanse stad Itami, vandaar. Japanse specialisten hebben die tuin hier aangelegd: je krijgt de echte couleur locale! Op 20 november 1992 is hij ingehuldigd.

Ik ga onze wandeling niet meter voor meter navertellen, maar een aantal bezienswaardigheden verdienen toch wel meer toelichting. Wat het eerst onze aandacht trekt is de waterval, of de waterval in vijf bedrijfjes. Het riviertje wordt tussen de begroeiing en de rotsen naar beneden geleid, over vijf trapjes zou je kunnen zeggen: een echte cascade is het dus. Bij elke trap wordt de waterval breder, tot hij zich op zijn breedst in het meertje stort. Nog iets over de rotsen in deze tuin: die komen allemaal uit Japan. De rechtse rots beneden aan de waterval weegt zo meer eventjes 1,4 ton! Daar zal best wat logistieke arbeid voor nodig geweest zijn, maar het uitzicht wordt daardoor wel authentieker.


De waterval met rechts de zwaarste rots in de tuin

 

De cascade: trapsgewijze afdaling

Nicole, die vier jaar geleden nog in Japan geweest is, wijst me op een steenlantaarn. En de wandelgids vertelt verder: 'Deze is gebouwd naar het model van een Sennyu-ji tempel in Kyoto, de begraafplaats van een der keizers. ... Vaak zitten er veel vuurvliegjes bij zo'n steen lantaarn. Hun 'lampjes' symboliseren liefde, maar werden ook verondersteld zielen te zijn van overleden krijgers'. Geweldig mooi vind ik deze steenlantaarn niet, maar als je er iets meer over weet, besef je dat hij meer is dan een verlichtend object in steen, en de vuurvliegjes meer dan vervelende insectjes. (Bron: De wandelgids voor de Japanse tuin, Hasselt)


Steenlantaarn naar het model van een in Kyoto

Zeer opvallend zijn de talrijke hosta's in de tuin: die mogen in Japanse tuinen niet ontbreken. Bij de waterval stonden ze ook al, en je komt ze zowat overal tegen, kleinere, en heel grote, in variëteiten van groene kleuren.


Flinke hosta

Echt Japans vond ik de Vredesbel: de bedoeling is dat iedereen de bel kan laten luiden voor de vrede. Ze staat hier sedert oktober 2016 als aandenken aan de 150 jaar durende diplomatieke relaties tussen België en Japan. Een dergelijke bel staat ook in Hiroshima: daar wordt ze ook geluid voor de vrede en ter herdenking van de slachtoffers die in Japan door de atoombommen gevallen zijn. De Japanse Tuin wordt in ieder geval zo meer dan een vrijblijvend park aan de rand van de stad


De Vredesbel, oktober 2016

Tegenover de Vredesbel staat een Shinto-altaar of jinja. In dit formaat vind je ze langs vele Japanse wegen, min of meer zoals bij ons kapelletjes. In de jinja woont volgens het traditionele geloof een God of Kami. Japanners houden er even halt, buigen, klappen in de handen, doneren kleingeld en maken een wens aan de goden. Ook in Hasselt wordt kleingeld ingezameld dat naar diverse goede doelen gaat. Een verklarend bord naast de jinja definieert die 'kami' als natuurgoden. Er is ook een spiegel in dit altaar, en die symboliseert wijsheid en verwijst naar de mogelijke aanwezigheid van 'kami' in ieder mens. Of dat het geval bij de man die in deze spiegel staat, is maar zeer de vraag.


Shinto-tempeltje of jinja

Vlak tegenover de jinja staat een wand die vol hangt met plakkaatjes van papier of karton, waarop Japanners wensen schrijven. Tijdens een bepaald ritueel worden die dan verbrand, wat symbool staat voor de bevrijding van de wens, zodat die naar de hemel kan gaan en de goden kan bereiken. Het deed me sterk denken aan de gebedsvlaggetjes zoals ik die in Nepal heb gezien.


Wensen voor hun reis naar de hemel en de goden

Op een houten paal staan een aantal Japanse karakters: wat die betekenen kan de gemiddelde Vlaming niet uitmaken. Gelukkig geeft van onderen aan de paal een bord meer uitleg: 'Gedenk de slachtoffers van de TOUHOKU-KANTOU-DAISINNSAI aardbeving en tsunami bij Sendai 11 maart 2011'. Nicole en ik waren die aardbeving al vergeten! Het komt me voor dat het beeld dat deze tuin van de Japanse beschaving wil geven er een is waarin ingetogenheid, herinnering, respect voor de goden en voor de natuur zeer belangrijk zijn. Hij is meteen ook een plaats waarin men zich kan bezinnen, stilstaan bij wat gebeurd is, denken over en aanzetten tot vrede. In die zin is deze plaats en belevenis, echt waar.

Wees je bewust van de kracht van de natuur, en gedenk de overledenen

Onder een brug ligt ook een keienstrand: de plaats bij uitstek om sierkarpers en kois te voeden.  Aan de ingang en een paar andere plaatsen is dat voedsel te koop, € 0.80 per zakje. Men wordt gevraagd de vissen enkel met het daarvoor bestemde voedsel te voeren, en dat is uitsluitend in de tuin te koop. Maar de mensen laten zich niet pramen: constant gooien ze visseneten in het water, en kois en sierkarpers zijn bijzonder tuk op die tussendoortjes die eigenlijk de hele dag duren.


Het keienstrandje, de voederplaats


Het resultaat van constant voeren

Toen we op het laatst op een bank zaten te rusten zien we een Japans koppel aan komen lopen: zij in een mooie groene jurk, met een brede zwarte band om haar middel: Japanser kan het niet zijn, dacht ik. Hij in een mantel die door het dessin dat erop te zien is, net zo goed in de stijl van het land van de rijzende zon. Ze gaan ook op een bank zitten, zij draait haar hoofd zodat ik van haar in profiel een foto kan nemen. En wat blijkt: ze is zo blank als wijzelf. De twee hadden zich in ieder geval in de omgeving ingeleefd. Mooi om te zien was het.

Pseudo Japans koppel

O ja, Corry zou nog in dit verhaal optreden! We zijn naar haar appartement gereden, en daar werden we vergast op een uitstekende broodmaaltijd, met alles erop en eraan. Perfect sluiting van een prachtige dag was het: vriendschap, interessante zaken bekijken, en tenslotte smakelijk eten om de inspanning te verteren! Dat heet dan gelukkig zijn, zong ooit eens iemand. 't Was er toch dichtbij! En onze dank is natuurlijk groot.

P.S.: De wandelgids biedt veel en uitstekende informatie over de tuin. Ik heb die met plezier geraadpleegd, zoals ik al zei.

maandag 9 augustus 2021

De Abdij van Herkenrode

Een monument dat ik altijd al willen bekijken en bezoeken heb, is de Abdij van Herkenrode: je ziet de gebouwen liggen als je via de autoweg naar Hasselt rijdt, en een keer ben ik er zelfs geweest, maar het was er toen druk druk druk: het feest van de Sage van de Eenhoorn werd er toen net gevierd, en een rustig bezoek was niet mogelijk. Maar verleden week ben ik er wel in gunstige omstandigheden geraakt: in het gezelschap van twee Limburgse vriendinnen, Corry en Nicole, met een beetje goed weer, en zonder een overrompeling van bezoekers: wat kan je nog meer wensen?

We gaan eerst op zoek  naar de 18de-eeuwse abdissenresidentie: ze komt meer bepaald uit 1756. Een prachtig classicistisch gebouw is het, dat doet vermoeden dat de abdissen zeker in die tijden niet echt in armoede leefden. Maar al veertig jaar later werd het klooster na de invallen van het Franse bezettingsleger opgeheven. Het werd overigens gesticht in 1192: het heeft wel een lang bestaan gekend, en is op bepaalde tijden in de geschiedenis zeer rijk geweest, al waren er ook perioden van achteruitgang.

 

De Abdissenresidentie uit 1756, met een behoorlijk bordes: noblesse oblige

De kamers in dit verblijf van de abdissen en de zusters van adel zijn gerestaureerd en de wanden weer gefatsoeneerd. Zo komt het dat je er een prent van de Grote Markt van Hasselt in de 18de-eeuw vindt.

 

De Grote Markt van Hasselt in de 18de eeuw

We lopen terug naar het het centrum van het domein en stoten op de infirmerie uit 1658: mooi gebouw, maar het behoeft nog wel wat restauratie.


De infirmerie uit 1658

Wat wel al gerestaureerd is, in 2002, is de 'tiendschuur', waar de pachters uit de buurt een tiende van hun opbrengst moesten afleveren, wat voor velen een hele opdracht was: rijk waren die lui niet. Er was ook een soort ambtenaar die moest controleren of iedereen zijn deel had afgestaan: dat was een zogenaamde 'ti(e)ndeman': Een nazaat van een dergelijk ambtenaar heeft het eeuwen later nog tot eerste minister van België geschopt. Deze schuur had een oppervlakte van 100 m², en was 15 meter hoog: eer zo'n gebouw vol gestouwd is, moet er al menig boer voorbijgekomen zijn. Eten hadden die nonnen dus wel.

 

De gerestaureerde 'tiendschuur': 100 m² oppervlakte, 15 m hoog. 'Eine feste Burg ist unser Gott' zongen de zusters dan. Je zou voor minder!

Om het verhaal van de abdij te horen, moet je naar het hoevegebouw: daar krijg je een audiogids waarin abdissen die geschiedenis vertellen. Vooral na een tijdje zijn die abdissen allemaal van adel, en niet van de laagste. In het begin hebben ze alleen een voornaam: Ingeltrude I en II, Jutta I en II. Vanaf de 15de en 16de eeuw dragen ze een naam met een of meerdere scharnieren: Gertrudis de Lechy, Mechtildis de Lechy, Aleidis de Lechy. Begin achttiende eeuw is er een met dubbele scharnieren: Barbare de Rivière d'Arschot. Mie Wouters en Anna Peeters hadden een andere status. Want er waren twee soorten zusters: koordames (dat zijn die van betere stand) en 'conversen' of werkzusters: dat zijn die van lagere komaf. En die abdissen hadden best wat ambitie: de meesten van hen wilden het klooster op een of andere manier uitbreiden, nieuwe gebouwen laten optrekken, prestige nastreven. Ze deden dat zoals de presidenten van Frankrijk dat nu nog doen: Centre Pompidou, de glazen piramide in het Louvre (Mitterand). Die abdissen hadden een eigenaardige opvatting van religiositeit. Sommigen hadden het ook moeilijk met de kledingvoorschriften: een habijt vonden ze eerder minnetjes, zij waren beter gewend, ze waren tenslotte dames van hoge adel. Je krijgt de zekere indruk dat velen van hen niet naar christelijke eenvoud streefden: dat was kennelijk ver beneden hun stand. Zo ook kregen de werkzusters niet te eten wat de koordames verorberden: ook in een klooster moest men zijn plaats kennen. We zijn voorbij een tafel gewandeld met dieren die voor de koordames klaargemaakt werden: wild, vis, ganzen en ander gevogelte, van alles dat lekker is. Alleen konijnen kwamen niet te vaak op tafel: die kweken te snel, en dat zou de vrome gemeenschap op verkeerde gedachten kunnen brengen. Toch vertelt de audiogids dat er af en toe konijn op het menu stond: het vlees is zwak, ook dat van zusters. Er verbleven ook enkele mannelijke religieuzen in Herkenrode, en de pachter van de abdijhoeve, en gasten, pelgrims, ambachtslui. Om nog maar te zwijgen van de architecten die de abdissen in dienst namen. Het zullen niet alleen konijnen geweest zijn die zorgden voor verkeerde gedachten. Wat die abdissen vertelden, was best interessant en openbarend: velen van hen beleden het christendom op een erg persoonlijke manier.

De abdij was af en toe ook gemengd in gewapende conflicten: dan kwamen de mannen ook weer aan bod, de abdij moest te allen prijze verdedigd worden, voor God en rijkdom! Je ziet dan ook middeleeuwse helmen hangen: 't is eens wat anders dan de obligate nonnenkap!

 

Middeleeuwse helmen 

Als uitsmijter: het beeld van een naakte vrouw in een nonnenklooster. Evenwel, het is niet zomaar een vrouw: de duivel stelt zij voor - vrouwen werden in die tijden wel eens vaker voorgesteld als waren zij de satan zelf. Bokkenpoten heeft ze dan ook, en een duidelijke staart. Wat er allemaal van kan komen als je geen godsvruchtige non of abdis bent: je ziet er niet uit!

De baarlijke duivelin

Zij deed daar de deur dicht, en wij richtten onze schreden - want op een kloostersite moet je plechtig lopen - naar de Japanse Tuin in Hasselt. Je hoorde laatst zoveel nieuws uit Tokio, maar niet over tuinen, wel over al dan niet gewonnen medailles. Maar daar zijn we ook weer voor drie jaar van af ! In gedachten horen wij toch al de Brabançonne klinken. Of het Wilhelmus, dat werd iets vaker gespeeld!

donderdag 1 augustus 2019

Bokrijk: De wereld van Bruegel

Je zou kunnen zeggen dat Bokrijk altijd interessant is: in vergelijking met verleden jaar april is er al veel gerestaureerd, de Molen uit Mol-Millegem bijvoorbeeld, en het kerkje uit Erpekom, en je beleving van het museum evolueert met je leeftijd: op je 72ste kijk je er met andere ogen naar dan op je 22ste. En omdat het dit jaar Bruegeljaar is, brengt een nieuw uitgedachte wandeling hulde aan de schilder, en brengt hem tezelfdertijd dichter bij onze tijd.

In de 'Dwarse schuur' uit Lommel-Kattenbos krijg je Bruegel als landschapsschilder van de reeks 'De seizoenen'. Het rechtse schilderij is een reproductie van een echte Bruegel ('De oogst'). Van die seizoenen is er echter eentje verloren gegaan, er is een paneel van verloren gegaan, maar geen nood: tegenwoordig maken we installaties. In dit geval wil 'we' zeggen: 'Filip Jeuris', want die is verantwoordelijk voor de installatie 'The lost season', en zo is de schilderijenreeks weer volledig. Op het eerste gezicht toch: op het linkse schilderij staat het mannetje rechts met zijn smart phone foto's te nemen, en het koppeltje links kijkt op een laptop of tablet naar een foto die de man al gemaakt heeft. Het landschap zelf lijkt wel Bruegel ten voeten uit. Een grap moet kunnen, Bruegel was ook niet altijd de ernst zelve.


Een derde deel van de installatie 'The lost season' (Filip Jeuris)

Feesten komt bij Bruegel meermaals voor, maar hij had zeker ook oog voor het verschil tussen arm en rijk, tussen de vetten en de mageren. In het 'woonstalhuis' van Vorselaar zie je een reproductie van een ets van 'De keuken van de mageren' uit 1563. Rechts onderaan is te lezen 'Brueghel inventit 1563'. In deze keuken is Schraalhans meester: zelfs de honden rechtsonder zijn graatmager. Een kind heeft een pot over zijn hoofdje getrokken om hem toch maar zo goed mogelijk uit te likken, een vrouw met lege borsten geeft haar kindje een hoorn in de mond bij gebrek aan beters, de vijf volwassenen aan tafel moeten het weinige dat er is delen en natuurlijk ontstaat dan ruzie, en in de achtergrond wordt een behoorlijk corpulente man de deur uitgeduwd. Een magere bonenstaak zit aan het vuur een waarschijnlijk zeer dunne soep klaar te maken, miserie, miserie! En onder de ets staat te lezen: 'Daer magherman die pot roert is een arm ghasterije / dus Loop ick nae de vette Cuecken met herten blije'. Prachtige uitbeelding van de armoe is dit; goed dat Bokrijk dit laat zien: Bruegel is niet alleen feesten.


Daer magherman die pot roert (1563)

Bruegel heeft meermaals molens op het doek gezet, en een Bruegels zicht kun je hier zelf maken als je een fototoestel bij je hebt, of je kunt er gewoon van genieten als je naar de meelzolder van de standerdmolen van Mol-Millegem klimt: je steekt je hoofd, of je hoofd en je toestel door de kijkgaten, en in het laatste geval druk je af. Wat je dan ziet, zou inderdaad een zicht uit de tijd van Bruegel kunnen benaderen. Je kunt je dat in ieder geval inbeelden, dat is ook al iets.


'Bruegels landschap' vanaf de standerdmolen van Mol-Millegem

De strijd tussen Vasten en Vastenavond

Veel aandacht wordt besteed aan 'De tussen Vasten en Vastenavond' of, zoals het hier genoemd wordt 'De strijd tussen Carnaval en Vasten'. Op het 'Erf van Hoogstade', dat voor de gelegenheid het 'Plein der Zinnen' heet, zie je de opvoeringen van het in feite toch moralistische stuk 'Bravo! meneer Bruegel'. Het stuk opent met een voorstelling van het schilderij uit 1559: een dikke carnavalist wordt op een grote ton binnengereden, en van rechts komen de vromen hem tegemoet op een plat wagentje. Ze zijn allemaal graatmager, genieten niet van het leven, meer nog, ze bederven hun enige leven waar ze zeker van zijn door overdreven strengheid, ernst, onmenselijke moraal om het eeuwige leven, waar ze niet zeker van zijn, te verdienen. De corpulente mensen bederven net zo goed hun enige zekerheid door mateloos te genieten en zich zo naar de verdoemenis te helpen. 'In media virtus' toont Bruegel aan in een reeks van sketches, waarbij problemen die Bruegels tijd niet kan gekend hebben ook de revue passeren: klimaatopwarming, milieuvervuiling, een zwangere vis bevalt zoals een zoogdier van een lange sliert plastic! Ziekelijk seksueel gedraag gaat door de mangel: iemand loopt hitsig met een voorgebonden penis van meer dan een halve meter! Sommige ouders zullen wel iets uit te leggen gehad hebben, 's avonds voor het slapen gaan van hun kroost! De deugd wordt tenslotte toch gered: zij werd voorgesteld door een jonge, zwarte vrouw. Alleen blank zijn we dus niet meer. Ik moet er ook bij vertellen dat het stuk met veel overgave en enthousiasme gespeeld wordt, drive en dash zitten er zeker in. En veel humor, dat ook natuurlijk!


De Carnavalisten trekken ten strijde! Het zal duidelijk zijn dat ze behoorlijk karikaturaal voorgesteld worden.


De duivel die alles in het honderd doet lopen


De vromen, de pilaarbijters, gemijterd natuurlijk


Het gevecht in volle gang, met knots en zwaard


De vis die een sliert plastic zal baren

De Bruegelwandeling  sluit af in de bergschuur van Zuienkerke: het schilderij ligt er op de grond - de reproductie ervan, natuurlijk - en je kunt er gewoon over lopen of er met je scootmobiel over rijden: je maakt zelf deel uit van het werk, je bent een 21ste-eeuwer naar de 16de eeuw gakatapulteerd: je bent ook maar een mens, je bent ten slotte niet grondig veranderd! En zo kun je jezelf zien op de wand van de schuur: je ontsnapt niet zo makkelijk aan de 'condition humaine'!


Links de Carnavalisten, rechts de pilaarbijters


Nicole en ikzelf als 16de-eeuwers


De strijd tussen Vasten en Vastenavond, 1559, eikenhouten paneel, 118 x 164,2 cm

Uitermate interessant was 'De wereld van Bruegel'. Vermakelijk, maar niet alleen dat. Als je de kans hebt: naartoe gaan!

dinsdag 30 juli 2019

Sint-Truiden: de Keizerszaal

Nog een ander deel van de abdij is bewaard: dat uit de 18de eeuw. Het ligt rond een bebloemd binnenhof, en je vindt er onder andere de Keizerszaal, zo genoemd niet omdat een keizer daar zitting had, maar omdat het de ontvangstzaal van de abt was, en die verwelkomde nog wel eens hoge gasten. Welke keizer daar ook zijn opwachting heeft gemaakt, weet ik niet.

De zaal heeft muurschilderingen - die niet zo interessant zijn - en ook een plafondschildering die dat wel is. Ze is van de Italiaanse schilder G.A. Caldelli en stelt Jozef voor, die onderkoning van Egypte geworden is, en zijn vader en broers ontvangt, ondanks het feit dat die laatsten hem hadden weggepest. Deze classicistische schildering verwijst naar abt Joseph van Herck, die dit ambt bekleedde van 1751 tot 1780. Hij deed de Keizerszaal bouwen, en wilde er bij wijze van spreken zijn handtekening in achterlaten: ook clerici kunnen wel eens ijdel zijn.


G.A. Caldelli, Jozef ontvangt zijn vader en broers


Idem, detail

Het laatste museum dat ik in Sint-Truiden bezocht heb, heet 'De Mindere', en het is gewijd aan de minderbroeders , die na een verblijf van 800 jaar de stad hebben verlaten. De kerk, in een sobere barokstijl - een contradictio in terminis, ik weet het - is nu eigendom van de stad, en zal een andere bestemming krijgen. Voorlopig is ze ook niet te bezoeken, hoewel de mensen hier zeggen dat dit kerkinterieur het mooiste van Sint-Truiden is


Voorgevel van de Minderbroederskerk

Er is wel een tentoonstelling van waardevolle voorwerpen te bezichtigen, en daarvan vond ik de Genadestoel best merkwaardig. Dat is een afbeelding van de Heilige Drievuldigheid: God de Vader zit in zijn almacht ten troon, tussen zijn knieën krijg je een beeld van de gekruisigde Christus, en in de stralen boven de stoel is de Heilige Geest te zien. Het is eigenlijk een uitbeelding van 'Alle zegen komt van boven'


Genadestoel, Mechelen, onstreeks 1520

Na dit museum voelde ik dat ik genoeg met God en zijn heiligen bezig geweest was, ik meende eventjes op retraite geweest te zijn. Maar wat wil je, als de stad vol kerken staat, en je dat wel interesseert? De volgende dagen waren anders van inhoud, en al goed, vond ik bij mezelf. Je mag jezelf op vakantie ook in de wereld begeven, om het zo maar uit te drukken.

maandag 29 juli 2019

Borgloon: de doorkijkkerk

Zelfs als je een leek bent in Haspengouwse zaken, dan weet je (of de meesten toch) dat daar ergens in dat land een merkwaardig kerkje staat, een doorkijkkerk, zoals ze genoemd wordt. Daar ga ja dan naar op zoek, wat ook al een hele opdracht is, wat de bewegwijzering in dat deel van Limburg leert je je zenuwen de baas te blijven en op den duur blij te zijn met een klein vierkant, blauw bordje dat je eindelijk de juiste weg wijst. Zelfs in het vriendelijke Limburg is niet alles perfect, denk je dan.

Aan dat bordje moet je linksaf, en dan scootmobiel je er vanzelf naartoe. Als je er aankomt, stel je vast dat er nog meer mensen zijn die wensen dat de kerk echt transparant zou zijn: je bent er echt niet alleen. Die doorkijkkerk staat redelijk hoog, een vallei strekt zich beneden voor je uit, je ziet een eind ver, tot aan de volgende hoogte, en dat blijkt dan Wallonië te zijn, zonder twijfel Borgworm durf ik te veronderstellen, dat moet wel vlak tegen Borgloon liggen. En dat was in de middeleeuwen ongetwijfeld Nederlandstalig, Limburgs Diets moeten ze daar gesproken hebben. Tot het Frans (of Waals) iets meer naar het noorden kroop, 'borg', de eerste lettergreep van de plaatsnaam wegviel, 'worm' de klemtoon kreeg op de tweede lettergreep 'rm' zoals dat in het Frans gebruikelijk is, en 'waremme' werd. Dat Bart de Wever en Lieflijke Liesbeth dat eens rechttrekken: Natuurlijk moeten we dat terughebben! Maar ik waarschuw Di Rupo en Magnette natuurlijk wel. Vanaf die hoogte is het zeer duidelijk dat Vlaanderen en Wallonië erg van elkaar verschillen, dat we in een land met twee democratieën leven.

Als je alleen bent, praat je makkelijke tegen de andere bezoekers, je zegt hoe mooi dat hier is, en iemand die er meer vanaf weet, antwoordt: 'Ja, dit is het Toscane van Vlaanderen!' Gevat geformuleerd, ik begin maar niet over Florence en Siena, en over het weer, dat vooral grijs is: details mogen de pret niet bederven.


Het Toscane van Vlaanderen, of 'Twee democratieën, ook met verschillend groen!'

Maar het kerkje dus, want daar gaat het uiteindelijk om. Er staat een informatiebord vlakbij, en daar leer je heel wat van: het is gebouwd door 'Gijs Van Vaerenberg be' en dat is een architectenduo. Ze hebben het ding een zeer 
seculiere naam gegeven: 'Reading between the lines'. En op die manier lezen kan tot van alles leiden: transparantie en de Kerk, Waals-Vlaamse eenheid en verscheidenheid, Toscane erbij en internationalisme, de schoonheid van de natuur die door mensenhand nog uitgesprokener wordt: dit is meer dan een constructie van metaalplaten van meer dan 30 ton en 10 meter hoog! En om duidelijk te illustreren 'Geen rijker kroon dan eigen schoon': het gebouwtje heeft de vorm van een Loons kerkje.


De schoonheid van de Loonse of Limburgse natuur


in schijfjes duidelijk gemaakt


Borgloons landschap met aan de einder Wallonië

Het informatiebord vermeldt ook: '... het landschap blijft altijd zichtbaar doorheen de kerk, zowel van op afstand als van dichtbij. De kerk is hierdoor wel aanwezig, maar ook afwezig in het landschap'. Vervang 'landschap' door 'maatschappij', en je hebt mogelijk weer een metafoor.

Sint-Truiden: de Onze-Lieve-Vrouwekerk

De hoofdkerk van Sint-Truiden staat op de Grote Markt, zoals het een hoofdkerk betaamt, zou ik zeggen. Het is een gotisch gebouw met een neogotische toren, die overigens gebouwd werd door Lodewijk Roelandt, de man van de Academiezaal. Roelandt was een zeer gezien architect in onze negentiende eeuw, maar zijn Truiense toren zegt me niet veel.

Boven de ingang van het hoogkoor hangt een muurschildering: 'Het laatste oordeel', geschilderd door Johannes van den Eenheu, ook 'Van den Eynde' genoemd. Het werk dateert uit 1626, en gaat terug op een 'Laatste oordeel' van Christoff Schwarz uit 1560, waarvan Johann Sadeler twintig jaar later weer een gravure gemaakt heeft. (Duitsers zijn die twee kunstenaars) Die gravure was het voorbeeld van de muurschildering in Sint-Truiden. De stijl van dit stichtende werk is barok, de boodschap traditioneel: aan de linkerkant (zowel onderaan als iets erboven) worden de zaligen door engelen in de hemelen verwelkomd, aan de rechterkant hakken duivels en duiveltjes lustig en vrolijk op de verdoemden in. Elke kerkganger werd plastisch duidelijk gemaakt wat het resultaat van een brave of losbandige levenswijze was. De kerk heeft nooit veel scrupules gehad om de mensen de nodige angst in te boezemen: dat houdt ze op hun plaats, en het heeft nog behoorlijk lang gewerkt ook.

Het kruis dat onder de muurschildering hangt, is een gepolychromeerd werk uit de zestiende eeuw; een triomfkruis wordt het genoemd.


Johannes van den Eenheu, Het Laatste Oordeel / Triomfkruis

De kerk is ook een aantal mooie beelden rijk. Aan de rechterkant staan drie heilige vrouwen: de Heilige Apolonia, de Heilige Margaretha van Antiochië, en tussen deze twee 'Onze-Lieve-Vrouw met de kersen (op maansikkel)'. Het is niet verwonderlijk dat er in de fruitstreek een Madonna met de kersen staat: zij was allicht de beschermvrouwe van kersen, appelen en peren. Ze wordt dan ook Onze-Lieve-Vrouw van Haspengouw genoemd. Tegenwoordig moet ze er alleen nog voor zorgen dat de Russen de Limburgse peren weer tegen een goede prijs willen afnemen: ze moet maar eens met haar orthodoxe evenknie gaan praten!
Dit beeld komt uit het einde van de 14de eeuw, gotisch is het dus, en dat is ook te zien aan de plooival van haar jurk; haar gezicht doet dan weer eerder romaans aan: veel expressie zit er niet in.


Onze-Lieve-Vrouw met de kersen

Als je nu eens een eigenaardig beeld wil zien, zoek dan 'Onze-Lieve-Vrouw met de inktpot'. Ik heb nooit geweten dat Maria of Christus konden lezen en schrijven, laat staat dat ze in hun dagelijkse leven een inktpot nodig hadden. Het gaat om een legende natuurlijk, en ze is uit Gent afkomstig. Er zijn nogal wat versies van: het verhaal speelt zich af ten tijde van Jacob van Artevelde, of in de rederijkerstijd. Het gaat om iemand die een poëziewedstrijd wil winnen, maar die niet weet waarover te schrijven en te rijmen. Er wordt hartstochtelijk en vurig tot Onze-Lieve-Vrouw gebeden, tijdens de nacht verschijnt zij met het kind Jezus, die een inktpot op tafel zet. Ingeblazen met goddelijke inspiratie pleegtt de poëet het winnende gedicht, en hij bereikt dus wat hij wilde. Waar die heiligen zich indertijd nog niet mee bezig moesten houden! Maar zoals de Italianen zeggen: si non è vero, è ben' trovato!' Dit beeld wordt als laatgotisch beschreven, ook einde 14de eeuw dus, circa 1390 om precies te zijn, maar wat een verschil met het vorige: de plooival is gewoon meesterlijk, de gezichten stralen zachtheid uit!


Onze-Lieve-Vrouw met de inktpot

De Sint-Anna-te-Drieën dateert van omstreeks 1500: het lijkt me een eerder statisch beeld te zijn. Het komt uit de jaren 1460-1470, en is het werk van een kunstenaar met een noodnaam: de ontwerper is de 'Meester van de Pijpplooien. In de klederen van Maria en de kleine Jezus zit weinig beweging en leven, en de gezichten vertonen ook weinig expressie. In een aantal van die beelden komt steeds dezelfde uitbeelding terug, wat mij doet veronderstellen dat de beeldhouwers ervan niet de grootste kunstenaars waren.
Mogelijk gaat het hier om lieden die hun eigen streek niet echt overstegen.


Sint-Anna-te-Drieën

Een beeld waarvan ik aanvankelijk dacht dat het een 'Christus op de koude steen' was, bleek bij nader toezien 'Job overdekt met zweren' te zijn. Hij schijnt hulpeloos naar zijn linkerarm te kijken, waarvan de hand overigens ontbreekt. Oneindig bedroefd ziet hij eruit, en hij heeft redenen te over: na al het onheil dat hem overkomen is, is hij ook nog eens bedekt met grote zweren, hij schijnt zonder meer te midden van drek en vuilnis te zitten, in zak en as, zoals dat in het verhaal genoemd wordt. Een perfecte weergave van het begrip 'deerniswekkend' is dit beeld, dat uit 1520-1530 komt. Die ontbrekende arm is waarschijnlijk verloren gegaan bij de instorting van de grote toren in 1668.


Job overdekt met zweren

De muurschildering waarschuwde de gelovigen om braaf, fatsoenlijk en als  ware christenen te leven, want anders was de afloop in het hiernamaals verschrikkelijk. Maar er waren bemiddelaars: Maria, de Heilige Familie, en stichtende voorbeelden zoals Job, wiens trouw aan het geloof beloond werd met meer dan al wat hij verloren had. Die straffende God kon kennelijk ook barmhartig zijn, en dat gaf hoop.

woensdag 24 juli 2019

Sint-Truiden: de abdijtoren

Van de benedictijnerabdij in Sint-Truiden blijft helaas niet meer zoveel over: de crypte en de elfde-eeuwse toren, dat is het zowat. Maar die toren kun je wel beklimmen, ook weer dankzij die Trudopas. Voor je de trap en de treden opgaat, neem je het bouwwerk eens goed in je op: ruw en indrukwekkend ziet het er uit, uit lang vervlogen tijden lijkt het te komen. The Empire State Building ziet er iets anders uit, dat wel. En dan dat bouwsel in Dubai: alsof de Toren van Babel geen grandioze mislukking was. We leren nooit bij!


De abdijtoren: 11de-eeuws bouwwerk.

In Sint-Truiden hebben ze een ijzeren trap aangebracht, met af en toe rustpunten. Ik wil echter mijn conditie testen en zal helemaal boven wel rusten als ik het schitterende panorama in ogenschouw neem. Ondertussen zie ik het licht boven mij, en stel vast dat er verscheidene wegen naar het licht zijn, symbolische en andere.


Het licht lokt


Zijaanzicht

Sinds de elfde eeuw is er af en toe wat veranderd aan deze toren, af en toe wat bijgebouwd bijvoorbeeld. De barokke poort uit 1655 geeft uit op het archeologische kerkveld.


De barokke poort uit 1655

En dan de bekroning! 196 treden heb ik onder me gelaten, op 37,76 m hoogte sta ik: ik ben eventjes trots op mezelf, weer een klein explootje geleverd. Het zicht is bijna letterlijk vijftig tinten grijs: links zie je de toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk, in het midden de kerk van de minderbroeders (ontwijd, en nu eigendom van de stad) en rechts de interessante toren van het stadhuis. En het grijze uitspansel natuurlijk!


Zicht op het grijze Sint-Truiden

Na de uitgeregende vrijdagnamiddag van gisteren, en de grijze zaterdag van vandaag, is er een troost: de kleuren van Sint-Truiden zijn geel-blauw. De voetballers worden 'de kanaries' genoemd: steeds vrolijk zingend en trillend. Als het regent iets minder, maar je kunt niet alles hebben in het leven!

dinsdag 23 juli 2019

Sint-Truiden: het kerkje van Guvelingen

Sint-Truiden zit echt niet verlegen om kerken: in het centrum zijn ze best talrijk, maar ook aan de rand van de stad vind je er. Een voorbeeld daarvan is het kerkje van Guvelingen, het Heilig Kruiskerkje. Je kunt in de toeristische informatie lezen dat het een gebouw is uit de 12de eeuw, maar volgens het bord bij de kerk dateert ze uit de eerste helft van de 17de eeuw: dan weet ik het natuurlijk ook niet meer. Het is wel zo dat het gebouw romaanse en gotische kenmerken vertoont. Maar het gebouw doet mij in ieder geval duidelijk romaans aan.


Guvelingen, Heilig Kruis Kerk, 12de of 17de eeuw

Je ziet zowel spitsboogramen als rondboogramen, en in de 'Inventaris van het Onroerend Erfgoed' wordt ze een 'kleine, romaanse kruisbasiliek uit de eerste helft van de 12de eeuw' genoemd, en dat neem ik als correct aan: mijn foto's van het interieur doen mij niet aan de 17de eeuw denken. Tot het meubilair hoort een laatgotisch, eiken triomfkruis, op de zogenaamde Apostelenbalk. Het hangt net onder een lichte spitsboog, en zo zijn ook de bogen zijn tussen de massieve zuilen.


Laatgotische, lichte spitsbogen

Het klokzeel hangt voor de oostelijke muur, en die heeft dan weer mooie rondbogen: kennelijk was het te moeilijk om daar spitsbogen van te maken.


Klokzeel met twee rondbogen

Veel licht dringt de kerk niet binnen: de ramen zijn niet groot, en hebben weer rondbogen


Spaarzaam licht, en rondbogen

Voor het interieur is alleen mergelsteen gebruikt, natuursteen zoals voor het 12de-eeuwse kerkje van Erpekom dat in Bokrijk staat. Zo ook voor het altaar: niet zo groot is het, maar wel massief, van zware steen.


Altaar uit mergelsteen

Oud en authentiek lijkt me dit kerkje: voor mij genoeg om het waardevol te vinden.